Livro 2, § 9 — Esboços pirrônicos

Διαφωνίας τοίνυν οὔσης περὶ τοῦ ἀληθοῦς παρὰ τοῖς δογματικοῖς, ἐπεί τινες μέν φασιν εἶναί τι ἀληθές, τινὲς δὲ μηδὲν εἶναι ἀληθές, οὐκ ἐνδέχεται τὴν διαφωνίαν ἐπικρῖναι, ἐπειδὴ ὁ λέγων εἶναί τι ἀληθὲς οὔτε ἄνευ ἀποδείξεως τοῦτο λέγων πιστευθήσεται διὰ τὴν διαφωνίαν· ἤν τε καὶ ἀπόδειξιν βούληται φέρειν, ἢν μὲν ψευδῆ ταύτην εἶναι συνομολογήσῃ, ἄπιστος ἔσται, ἀληθῆ δὲ τὴν ἀπόδειξιν εἶναι λέγων εἰς τὸν διάλληλόν τε ἐμπίπτει λόγον καὶ ἀπόδειξιν αἰτηθήσεται <τοῦ> ἀληθῆ αὐτὴν ὑπάρχειν, ἐκείνης ἄλλην, καὶ μέχρις ἀπείρου. ἀδύνατον δὲ ἄπειρα ἀποδεῖξαι· ἀδύνατον ἄρα γνῶναι καὶ ὅτι ἔστι τι ἀληθές.

Diaphonias toinyn ouses peri tou alethous para tois dogmatikois, epei tines men phasin einai ti alethes, tines de meden einai alethes, ouk endechetai ten diaphonian epikrinai, epeide ho legon einai ti alethes oute aneu apodeixeos touto legon pisteuthesetai dia ten diaphonian; en te kai apodeixin bouletai pherein, en men pseude tauten einai synomologese, apistos estai, alethe de ten apodeixin einai legon eis ton diallelon te empiptei logon kai apodeixin aitethesetai <tou> alethe auten hyparchein, ekeines allen, kai mechris apeirou. adynaton de apeira apodeixai; adynaton ara gnonai kai hoti esti ti alethes.

καὶ μὴν τό ‘τι, ὅπερ φασὶν εἶναι πάντων γενικώτατον, ἤτοι ἀληθὲς ἢ ψεῦδός ἐστιν ἢ οὔτε ψεῦδος οὔτε ἀληθές, ἢ καὶ ψεῦδος καὶ ἀληθές. εἰ μὲν οὖν ψεῦδος αὐτὸ εἶναι φήσουσιν, ὁμολογήσουσιν, ὅτι πάντα ἐστὶ ψευδῆ. ὥσπερ γάρ, ἐπεὶ τὸ ζῷον ἔμψυχόν ἐστι, καὶ πάντα τὰ ζῷα τὰ κατὰ μέρος ἔμψυχά ἐστιν, οὕτως, εἰ τὸ γενικώτατον πάντων (τό ‘τι’) ψεῦδός ἐστι, καὶ πάντα τὰ κατὰ μέρος ἔσται ψευδῆ καὶ οὐδὲν ἀληθές. ᾧ συνεισάγεται τὸ μηδὲν εἶναι ψεῦδος· καὶ γὰρ αὐτὸ τὸ ‘πάντα ἐστὶ ψευδῆ’ καὶ τὸ ‘ἔστι τι ψεῦδος’ τῶν πάντων καθεστὼς ψεῦδος ἔσται. εἰ δὲ ἀληθές ἐστι τό ‘τι’, πάντα ἔσται ἀληθῆ· ᾧ συνεισάγεται πάλιν τὸ μηδὲν εἶναι ἀληθές, εἴγε καὶ αὐτὸ τοῦτο τὶ ὑπάρχον (λέγω δὲ τὸ μηδὲν εἶναι ἀληθές) ἀληθές ἐστιν.

kai men to ‘ti, hoper phasin einai panton genikotaton, etoi alethes e pseudos estin e oute pseudos oute alethes, e kai pseudos kai alethes. ei men oun pseudos auto einai phesousin, homologesousin, hoti panta esti pseude. hosper gar, epei to zoon empsychon esti, kai panta ta zoa ta kata meros empsycha estin, houtos, ei to genikotaton panton (to ‘ti’) pseudos esti, kai panta ta kata meros estai pseude kai ouden alethes. ho syneisagetai to meden einai pseudos; kai gar auto to ‘panta esti pseude’ kai to ‘esti ti pseudos’ ton panton kathestos pseudos estai. ei de alethes esti to ‘ti’, panta estai alethe; ho syneisagetai palin to meden einai alethes, eige kai auto touto ti hyparchon (lego de to meden einai alethes) alethes estin.

εἰ δὲ καὶ ψεῦδός ἐστι καὶ ἀληθὲς τό ‘τι’, ἕκαστον τῶν κατὰ μέρος καὶ ψεῦδος ἔσται καὶ ἀληθές. ἐξ οὗ συνάγεται τὸ μηδὲν φύσει εἶναι ἀληθές· τὸ γὰρ φύσιν ἔχον τοιαύτην ὥστε ἀληθὲς εἶναι, πάντως οὐκ ἂν εἴη ψεῦδος. εἰ δ’ οὔτε ψεῦδός ἐστιν οὔτε ἀληθὲς τό ‘τι’, ὁμολογεῖται ὅτι καὶ πάντα τὰ ἐπὶ μέρους μήτε ψευδῆ μήτε ἀληθῆ εἶναι λεγόμενα οὐκ ἔσται ἀληθῆ. καὶ διὰ ταῦτα μὲν οὖν ἄδηλον ἡμῖν ἔσται, εἰ ἔστιν ἀληθές.

ei de kai pseudos esti kai alethes to ‘ti’, hekaston ton kata meros kai pseudos estai kai alethes. ex hou synagetai to meden physei einai alethes; to gar physin echon toiauten hoste alethes einai, pantos ouk an eie pseudos. ei d’ oute pseudos estin oute alethes to ‘ti’, homologeitai hoti kai panta ta epi merous mete pseude mete alethe einai legomena ouk estai alethe. kai dia tauta men oun adelon hemin estai, ei estin alethes.

πρὸς τούτοις ἤτοι φαινόμενά ἐστι μόνον τὰ ἀληθῆ, ἢ ἄδηλα μόνον, ἢ τῶν ἀληθῶν τὰ μὲν ἄδηλά ἐστι, τὰ δὲ φαινόμενα· οὐδὲν δὲ τούτων ἐστὶν ἀληθές, ὡς δείξομεν· οὐδὲν ἄρα ἐστὶν ἀληθές. εἰ μὲν οὖν φαινόμενα μόνον ἐστὶ τὰ ἀληθῆ, ἤτοι πάντα τὰ φαινόμενα λέξουσιν εἶναι ἀληθῆ ἢ τινά. καὶ εἰ μὲν πάντα, περιτρέπεται ὁ λόγος· φαίνεται γάρ τισι τὸ μηδὲν εἶναι ἀληθές. εἰ δέ τινα, ἀνεπικρίτως μὲν οὐ δύναταί τις λέγειν, ὅτι τάδε μέν ἐστιν ἀληθῆ, τάδε δὲ ψευδῆ, κριτηρίῳ δὲ χρώμενος ἤτοι φαινόμενον εἶναι λέξει τοῦτο τὸ κριτήριον ἢ ἄδηλον. καὶ ἄδηλον μὲν οὐδαμῶς· μόνα γὰρ ὑπόκειται νῦν ἀληθῆ τὰ φαινόμενα.

pros toutois etoi phainomena esti monon ta alethe, e adela monon, e ton alethon ta men adela esti, ta de phainomena; ouden de touton estin alethes, hos deixomen; ouden ara estin alethes. ei men oun phainomena monon esti ta alethe, etoi panta ta phainomena lexousin einai alethe e tina. kai ei men panta, peritrepetai ho logos; phainetai gar tisi to meden einai alethes. ei de tina, anepikritos men ou dynatai tis legein, hoti tade men estin alethe, tade de pseude, kriterio de chromenos etoi phainomenon einai lexei touto to kriterion e adelon. kai adelon men oudamos; mona gar hypokeitai nyn alethe ta phainomena.

εἰ δὲ φαινόμενον, ἐπεὶ ζητεῖται, τίνα μὲν φαινόμενά ἐστιν ἀληθῆ, τίνα δὲ ψευδῆ, καὶ τὸ λαμβανόμενον φαινόμενον πρὸς τὴν κρίσιν τῶν φαινομένων πάλιν ἑτέρου δεήσεται κριτηρίου φαινομένου, κἀκεῖνο ἄλλου, καὶ μέχρις ἀπείρου. ἀδύνατον δὲ ἄπειρα ἐπικρίνειν· ἀδύνατον ἄρα καταλαβεῖν, εἰ φαινόμενά ἐστι μόνον τὰ ἀληθῆ.

ei de phainomenon, epei zeteitai, tina men phainomena estin alethe, tina de pseude, kai to lambanomenon phainomenon pros ten krisin ton phainomenon palin heterou deesetai kriteriou phainomenou, kakeino allou, kai mechris apeirou. adynaton de apeira epikrinein; adynaton ara katalabein, ei phainomena esti monon ta alethe.

ὁμοίως δὲ καὶ ὁ λέγων τὰ ἄδηλα μόνον εἶναι ἀληθῆ πάντα μὲν οὐ λέξει εἶναι ἀληθῆ οὐ γὰρ καὶ τὸ ἀρτίους εἶναι τοὺς ἀστέρας ἀληθὲς εἶναι λέξει ἢ τὸ περιττοὺς τούτους ὑπάρχειν)· εἰ δέ τινα, τίνι κρινοῦμεν, ὅτι τάδε μὲν τὰ ἄδηλά ἐστιν ἀληθῆ, τάδε δὲ ψευδῆ; φαινομένῳ μὲν γὰρ οὐδαμῶς· εἰ δὲ ἀδήλῳ, ἐπεὶ ζητοῦμεν, τίνα τῶν ἀδήλων ἐστὶν ἀληθῆ καὶ τίνα ψευδῆ, δεήσεται καὶ τοῦτο τὸ ἄδηλον ἀδήλου ἑτέρου τοῦ ἐπικρινοῦντος αὐτό, κἀκεῖνο ἄλλου, καὶ μέχρις ἀπείρου. διόπερ οὐδὲ ἄδηλα μόνον ἐστὶ τἀληθῆ.

homoios de kai ho legon ta adela monon einai alethe panta men ou lexei einai alethe ou gar kai to artious einai tous asteras alethes einai lexei e to perittous toutous hyparchein); ei de tina, tini krinoumen, hoti tade men ta adela estin alethe, tade de pseude? phainomeno men gar oudamos; ei de adelo, epei zetoumen, tina ton adelon estin alethe kai tina pseude, deesetai kai touto to adelon adelou heterou tou epikrinountos auto, kakeino allou, kai mechris apeirou. dioper oude adela monon esti talethe.

λείπεται λέγειν, ὅτι τῶν ἀληθῶν τὰ μέν ἐστι φαινόμενα, τὰ δὲ ἄδηλα· ἔστι δὲ καὶ τοῦτο ἄτοπον. ἤτοι γὰρ πάντα τά τε φαινόμενα καὶ τὰ ἄδηλά ἐστιν ἀληθῆ, ἤ τινα φαινόμενα καί τινα ἄδηλα. εἰ μὲν οὖν πάντα, πάλιν περιτραπήσεται ὁ λόγος, ἀληθοῦς εἶναι διδομένου καὶ τοῦ μηδὲν εἶναι ἀληθές, λεχθήσεταί τε ἀληθὲς καὶ τὸ ἀρτίους εἶναι τοὺς ἀστέρας καὶ τὸ περιττοὺς τούτους ὑπάρχειν.

leipetai legein, hoti ton alethon ta men esti phainomena, ta de adela; esti de kai touto atopon. etoi gar panta ta te phainomena kai ta adela estin alethe, e tina phainomena kai tina adela. ei men oun panta, palin peritrapesetai ho logos, alethous einai didomenou kai tou meden einai alethes, lechthesetai te alethes kai to artious einai tous asteras kai to perittous toutous hyparchein.

εἰ δέ τινα τῶν φαινομένων καί τινα τῶν ἀδήλων ἐστὶν ἀληθῆ, πῶς ἐπικρινοῦμεν, ὅτι τῶν φαινομένων τάδε μέν ἐστιν ἀληθῆ, τάδε δὲ ψευδῆ; εἰ μὲν <γὰρ> διὰ φαινομένου, εἰς ἄπειρον ἐκβάλλεται ὁ λόγος· εἰ δὲ δι’ ἀδήλου, ἐπεὶ καὶ τὰ ἄδηλα δεῖται κρίσεως, πάλιν τοῦτο <τὸ> ἄδηλον διὰ τίνος κριθήσεται; εἰ μὲν <γὰρ> διὰ ὁ διάλληλος εὑρίσκεται τρόπος, εἰ δὲ δι’ ἀδήλου, ὁ εἰς ἄπειρον ἐκβάλλων.

ei de tina ton phainomenon kai tina ton adelon estin alethe, pos epikrinoumen, hoti ton phainomenon tade men estin alethe, tade de pseude? ei men <gar> dia phainomenou, eis apeiron ekballetai ho logos; ei de di’ adelou, epei kai ta adela deitai kriseos, palin touto <to> adelon dia tinos krithesetai? ei men <gar> dia ho diallelos heurisketai tropos, ei de di’ adelou, ho eis apeiron ekballon.

ὁμοίως δὲ καὶ περὶ τῶν ἀδήλων λεκτέον· ὁ μὲν γὰρ ἀδήλῳ τινὶ κρίνειν αὐτὰ ἐπιχειρῶν εἰς ἄπειρον ἐκβάλλεται, ὁ δὲ φαινομένῳ ἢ ἀεὶ φαινόμενον προσλαμβάνων εἰς ἄπειρον, ἢ ἐπὶ ἄδηλον μεταβαίνων εἰς τὸν διάλληλον. ψεῦδος ἄρα ἐστὶ τὸ λέγειν τῶν ἀληθῶν τὰ μὲν εἶναι φαινόμενα τὰ δὲ ἄδηλα.

homoios de kai peri ton adelon lekteon; ho men gar adelo tini krinein auta epicheiron eis apeiron ekballetai, ho de phainomeno e aei phainomenon proslambanon eis apeiron, e epi adelon metabainon eis ton diallelon. pseudos ara esti to legein ton alethon ta men einai phainomena ta de adela.

εἰ οὖν μήτε τὰ φαινόμενά ἐστιν ἀληθῆ μήτε τὰ ἄδηλα μόνα, μήτε τινὰ μὲν φαινόμενα, τινὰ δὲ ἄδηλα, οὐδέν ἐστιν ἀληθές. εἰ δὲ μηδέν ἐστιν ἀληθές, τὸ δὲ κριτήριον δοκεῖ πρὸς τὴν κρίσιν τοῦ ἀληθοῦς χρησιμεύειν, ἄχρηστον καὶ μάταιόν ἐστι τὸ κριτήριον, κἂν δῶμεν αὐτῷ κατὰ συγχώρησιν ἔχειν τινὰ ὑπόστασιν. καὶ εἴγε ἐφεκτέον περὶ τοῦ εἰ ἔστι τι ἀληθές, ἀκόλουθόν ἐστι τοὺς λέγοντας ὡς διαλεκτική ἐστιν ἐπιστήμη ψευδῶν καὶ ἀληθῶν καὶ οὐδετέρων προπετεύεσθαι.

ei oun mete ta phainomena estin alethe mete ta adela mona, mete tina men phainomena, tina de adela, ouden estin alethes. ei de meden estin alethes, to de kriterion dokei pros ten krisin tou alethous chresimeuein, achreston kai mataion esti to kriterion, kan domen auto kata synchoresin echein tina hypostasin. kai eige ephekteon peri tou ei esti ti alethes, akolouthon esti tous legontas hos dialektike estin episteme pseudon kai alethon kai oudeteron propeteuesthai.

Ἀπόρου δὲ τοῦ κριτηρίου τῆς ἀληθείας φανέντος, οὔτε περὶ τῶν ἐναργῶν εἶναι δοκούντων, ὅσον ἐπὶ τοῖς λεγομένοις ὑπὸ τῶν δογματικῶν, ἔτι οἷόν τέ ἐστι διισχυρίζεσθαι, οὔτε περὶ τῶν ἀδήλων· ἐπεὶ γὰρ ἀπὸ τῶν ἐναργῶν καταλαμβάνειν οἱ δογματικοὶ νομίζουσιν, ἐὰν ἐπέχειν περὶ τῶν ἐναργῶν καλουμένων ἀναγκαζώμεθα, πῶς ἂν περὶ τῶν ἀδήλων ἀποφαίνεσθαι τολμήσαιμεν;

Aporou de tou kriteriou tes aletheias phanentos, oute peri ton enargon einai dokounton, hoson epi tois legomenois hypo ton dogmatikon, eti ohion te esti diischyrizesthai, oute peri ton adelon; epei gar apo ton enargon katalambanein ohi dogmatikoi nomizousin, ean epechein peri ton enargon kaloumenon anankazometha, pos an peri ton adelon apophainesthai tolmesaimen?

ἐκ πολλοῦ δὲ τοῦ περιόντος καὶ πρὸς τὰ ἄδηλα τῶν πραγμάτων ἰδίως ἐνστησόμεθα. καὶ ἐπειδὴ ταῦτα διὰ σημείου τε καὶ ἀποδείξεως καταλαμβάνεσθαι καὶ κρατύνεσθαι δοκεῖ, διὰ βραχέων ὑπομνήσομεν, ὅτι καὶ περὶ τοῦ σημείου καὶ περὶ τῆς ἀποδείξεως ἐπέχειν προσήκει. ἀρξώμεθα δὲ ἀπὸ σημείου· καὶ γὰρ ἡ ἀπόδειξις τῷ γένει σημεῖον εἶναι δοκεῖ.

ek pollou de tou periontos kai pros ta adela ton pragmaton idios enstesometha. kai epeide tauta dia semeiou te kai apodeixeos katalambanesthai kai kratynesthai dokei, dia bracheon hypomnesomen, hoti kai peri tou semeiou kai peri tes apodeixeos epechein prosekei. arxometha de apo semeiou; kai gar he apodeixis to genei semeion einai dokei.