Libro 2, § 12 — Esbozos pirrónicos

Φανερὸν μὲν οὖν ἐκ τούτων, ὅτι οὐδὲ ἡ ἀπόδειξις ὁμολογούμενόν τι πρᾶγμά ἐστιν· εἰ γὰρ περὶ τοῦ σημείου ἐπέχομεν, καὶ ἡ ἀπόδειξις δὲ σημεῖόν τί ἐστι, καὶ περὶ τῆς ἀποδείξεως ἐπέχειν ἀνάγκη. καὶ γὰρ εὑρήσομεν τοὺς περὶ τοῦ σημείου λόγους ἠρωτημένους ἐφαρμόζεσθαι δυναμένους καὶ κατὰ τῆς ἀποδείξεως, ἐπεὶ καὶ πρός τι εἶναι δοκεῖ καὶ ἐκκαλυπτικὴ τοῦ συμπεράσματος, οἷς ἠκολούθει τὰ πρὸς τὸ σημεῖον ἡμῖν εἰρημένα σχεδὸν ἅπαντα.

Phaneron men oun ek touton, hoti oude he apodeixis homologoumenon ti pragma estin; ei gar peri tou semeiou epechomen, kai he apodeixis de semeion ti esti, kai peri tes apodeixeos epechein ananke. kai gar heuresomen tous peri tou semeiou logous erotemenous epharmozesthai dynamenous kai kata tes apodeixeos, epei kai pros ti einai dokei kai ekkalyptike tou symperasmatos, ohis ekolouthei ta pros to semeion hemin eiremena schedon hapanta.

εἰ δὲ δεῖ καὶ ἰδίως περὶ ἀποδείξεως εἰπεῖν, συντόμως ἐπελεύσομαι τὸν περὶ αὐτῆς λόγον, πρότερον σαφηνίσαι πειραθεὶς διὰ βραχέων, τί φασιν εἶναι τὴν ἀπόδειξιν.

ei de dei kai idios peri apodeixeos eipein, syntomos epeleusomai ton peri autes logon, proteron saphenisai peiratheis dia bracheon, ti phasin einai ten apodeixin.

Ἔστιν οὖν, ὡς φασίν, ἡ ἀπόδειξις λόγος δι’ ὁμολογουμένων λημμάτων κατὰ συναγωγὴν ἐπιφορὰν ἐκκαλύπτων ἄδηλον. σαφέστερον δὲ ὃ λέγουσιν ἔσται διὰ τούτων. λόγος ἐστὶ σύστημα ἐκ λημμάτων καὶ ἐπιφορᾶς·

Estin oun, hos phasin, he apodeixis logos di’ homologoumenon lemmaton kata synagogen epiphoran ekkalypton adelon. saphesteron de ho legousin estai dia touton. logos esti systema ek lemmaton kai epiphoras;

τούτου δὲ λήμματα μὲν εἶναι λέγεται τὰ πρὸς κατασκευὴν τοῦ συμπεράσματος συμφώνως λαμβανόμενα ἀξιώματα, ἐπιφορὰ δὲ [συμπέρασμα] τὸ ἐκ τῶν λημμάτων κατασκευαζόμενον ἀξίωμα. οἷον ἐν τούτῳ τῷ <λόγῳ> ‘εἰ ἔστι, φῶς ἔστιν· ἀλλὰ μὴν ἡμέρα ἔστιν· φῶς ἄρα ἔστιν τὸ μὲν ‘φῶς ἄρα ἔστιν’ συμπέρασμά ἐστι, τὰ δὲ λοιπὰ λήμματα.

toutou de lemmata men einai legetai ta pros kataskeuen tou symperasmatos symphonos lambanomena axiomata, epiphora de [symperasma] to ek ton lemmaton kataskeuazomenon axioma. ohion en touto to <logo> ‘ei esti, phos estin; alla men hemera estin; phos ara estin to men ‘phos ara estin’ symperasma esti, ta de loipa lemmata.

τῶν δὲ λόγων οἱ μέν εἰσι συνακτικοὶ οἱ δὲ ἀσύνακτοι, συνακτικοὶ μέν, ὅταν τὸ συνημμένον τὸ ἀρχόμενον μὲν ἀπὸ τοῦ διὰ τῶν τοῦ λόγου λημμάτων συμπεπλεγμένου, λῆγον δὲ εἰς τὴν ἐπιφορὰν αὐτοῦ, ὑγιὲς ᾖ, οἷον ὁ προειρημένος λόγος συνακτικός ἐστιν, ἐπεὶ τῇ διὰ τῶν λημμάτων αὐτοῦ συμπλοκῇ ταύτῃ ‘ἡμέρα ἔστι’, καὶ ‘εἰ ἡμέρα ἔστι, φῶς ἔστιν’ ἀκολουθεῖ τὸ ‘φῶς ἔστιν’ ἐν τούτῳ τῷ ‘[εἰ] ἡμέρα ἔστι, καὶ εἰ ἡμέρα ἔστι, φῶς ἔστιν.’ ἀσύνακτοι δὲ οἱ μὴ οὕτως ἔχοντες.

ton de logon ohi men eisi synaktikoi ohi de asynaktoi, synaktikoi men, hotan to synemmenon to archomenon men apo tou dia ton tou logou lemmaton sympeplegmenou, legon de eis ten epiphoran autou, hygies e, ohion ho proeiremenos logos synaktikos estin, epei te dia ton lemmaton autou symploke taute ‘hemera esti’, kai ‘ei hemera esti, phos estin’ akolouthei to ‘phos estin’ en touto to ‘[ei] hemera esti, kai ei hemera esti, phos estin.’ asynaktoi de ohi me houtos echontes.

τῶν δὲ συνακτικῶν οἱ μέν εἰσιν ἀληθεῖς οἱ δὲ οὐκ ἀληθεῖς, ἀληθεῖς μέν, ὅταν μὴ μόνον τὸ συνημμένον ἐκ τῆς τῶν λημμάτων συμπλοκῆς καὶ τῆς ἐπιφορᾶς, ὡς προειρήκαμεν, ὑγιὲς ᾖ, ἀλλὰ καὶ τὸ συμπέρασμα καὶ τὸ διὰ τῶν λημμάτων αὐτοῦ συμπεπλεγμένον ἀληθὲς ὑπάρχῃ, ὅ ἐστιν ἡγούμενον ἐν τῷ συνημμένῳ. ἀληθὲς δὲ συμπεπλεγμένον ἐστὶ τὸ πάντα ἔχον ἀληθῆ, ὡς τὸ ‘ἡμέρα ἔστι, καὶ εἰ ἡμέρα ἔστι, φῶς ἔστιν.’

ton de synaktikon ohi men eisin aletheis ohi de ouk aletheis, aletheis men, hotan me monon to synemmenon ek tes ton lemmaton symplokes kai tes epiphoras, hos proeirekamen, hygies e, alla kai to symperasma kai to dia ton lemmaton autou sympeplegmenon alethes hyparche, ho estin hegoumenon en to synemmeno. alethes de sympeplegmenon esti to panta echon alethe, hos to ‘hemera esti, kai ei hemera esti, phos estin.’

οὐκ ἀληθεῖς δὲ οἱ μὴ οὕτως ἔχοντες. ὁ γὰρ τοιοῦτος λόγος ‘εἰ νὺξ ἔστι, σκότος ἔστιν· ἀλλὰ μὴν νὺξ ἔστιν· σκότος ἄρα ἔστιν’ συνακτικὸς μέν ἐστιν, ἐπεὶ τὸ συνημμένον τοῦτο ὑγιές ἐστιν ‘[εἰ] νὺξ ἔστι, καὶ εἰ νὺξ ἔστι, σκότος <ἔστιν· σκότος> ἄρα ἔστιν’, οὐ μέντοι ἀληθής. τὸ συμπεπλεγμένον ψεῦδός ἐστι, τὸ νὺξ ἔστι, καὶ εἰ νὺξ ἔστι, σκότος ἔστι,’ ψεῦδος ἔχον ἐν ἑαυτῷ τὸ ‘νὺξ ἔστιν·' ψεῦδος γάρ ἐστι συμπεπλεγμένον τὸ ἔχον ἐν ἑαυτῷ ψεῦδος. ἔνθεν καὶ ἀληθῆ λόγον εἶναί φασι τὸν δι’ ἀληθῶν λημμάτων ἀληθὲς συνάγοντα συμπέρασμα.

ouk aletheis de ohi me houtos echontes. ho gar toioutos logos ‘ei nyx esti, skotos estin; alla men nyx estin; skotos ara estin’ synaktikos men estin, epei to synemmenon touto hygies estin ‘[ei] nyx esti, kai ei nyx esti, skotos <estin; skotos> ara estin’, ou mentoi alethes. to sympeplegmenon pseudos esti, to nyx esti, kai ei nyx esti, skotos esti,’ pseudos echon en heauto to ‘nyx estin;' pseudos gar esti sympeplegmenon to echon en heauto pseudos. enthen kai alethe logon einai phasi ton di’ alethon lemmaton alethes synagonta symperasma.

πάλιν δὲ τῶν ἀληθῶν λόγων οἱ μέν εἰσιν ἀποδεικτικοὶ, οἱ δ’ οὐκ ἀποδεικτικοί, καὶ ἀποδεικτικοὶ μὲν οἱ διὰ προδήλων ἄδηλόν τι συνάγοντες, οὐκ ἀποδεικτικοὶ δὲ οἱ μὴ οἷον ὁ μὲν τοιοῦτος λόγος ‘εἰ ἡμέρα ἔστι, φῶς ἔστιν· ἀλλὰ μὴν ἡμέρα ἔστιν· φῶς ἄρα ἔστιν' οὐκ ἔστιν ἀποδεικτικός· τὸ γὰρ φῶς εἶναι, ὅπερ ἐστὶν αὐτοῦ συμπέρασμα, πρόδηλόν ἐστιν. ὁ δὲ τοιοῦτος ‘εἰ ἱδρῶτες ῥέουσι διὰ τῆς ἐπιφανείας, εἰσὶ νοητοὶ πόροι· ἀλλὰ μὴν ἱδρῶτες ῥέουσι διὰ τῆς ἐπιφανείας· εἰσὶν ἄρα νοητοὶ πόροι' ἀποδεικτικός ἐστι, τὸ συμπέρασμα ἔχων ἄδηλον, τὸ ‘εἰσὶν ἄρα νοητοὶ πόροι'.

palin de ton alethon logon ohi men eisin apodeiktikoi, ohi d’ ouk apodeiktikoi, kai apodeiktikoi men ohi dia prodelon adelon ti synagontes, ouk apodeiktikoi de ohi me ohion ho men toioutos logos ‘ei hemera esti, phos estin; alla men hemera estin; phos ara estin' ouk estin apodeiktikos; to gar phos einai, hoper estin autou symperasma, prodelon estin. ho de toioutos ‘ei hidrotes rheousi dia tes epiphaneias, eisi noetoi poroi; alla men hidrotes rheousi dia tes epiphaneias; eisin ara noetoi poroi' apodeiktikos esti, to symperasma echon adelon, to ‘eisin ara noetoi poroi'.

τῶν δὲ ἄδηλόν τι συναγόντων οἱ μὲν ἐφοδευτικῶς μόνον ἄγουσιν ἡμᾶς διὰ τῶν λημμάτων ἐπὶ τὸ συμπέρασμα, οἱ δὲ ἐφοδευτικῶς ἅμα καὶ ἐκκαλυπτικῶς. οἷον ἐφοδευτικῶς μὲν οἱ ἐκ πίστεως καὶ μνήμης ἠρτῆσθαι δοκοῦντες, οἷός ἐστιν ὁ τοιοῦτος ‘εἴ τίς σοι εἶπεν ὅτι πλουτήσει οὗτος, πλουτήσει οὗτος· οὑτοσὶ δὲ ὁ θεός δείκνυμι δὲ καθ’ ὑπόθεσιν τὸν Δία) εἶπέ σοι ὅτι πλουτήσει οὗτος· πλουτήσει ἄρα οὗτος'· συγκατατιθέμεθα γὰρ τῷ συμπεράσματι οὐχ οὕτως διὰ τὴν τῶν λημμάτων ἀνάγκην ὡς πιστεύοντες τῇ τοῦ θεοῦ ἀποφάσει.

ton de adelon ti synagonton ohi men ephodeutikos monon agousin hemas dia ton lemmaton epi to symperasma, ohi de ephodeutikos hama kai ekkalyptikos. ohion ephodeutikos men ohi ek pisteos kai mnemes ertesthai dokountes, ohios estin ho toioutos ‘ei tis soi eipen hoti ploutesei houtos, ploutesei houtos; houtosi de ho theos deiknymi de kath’ hypothesin ton Dia) eipe soi hoti ploutesei houtos; ploutesei ara houtos'; synkatatithemetha gar to symperasmati ouch houtos dia ten ton lemmaton ananken hos pisteuontes te tou theou apophasei.

οἱ δὲ οὐ μόνον ἐφοδευτικῶς ἀλλὰ καὶ ἐκκαλυπτικῶς ἄγουσιν ἡμᾶς ἐπὶ τὸ συμπέρασμα, ὡς ὁ τοιοῦτος ‘εἰ ῥέουσι διὰ τῆς ἐπιφανείας ἱδρῶτες, εἰσὶ νοητοὶ πόροι. ἀλλὰ μὴν τὸ πρῶτον· τὸ δεύτερον ἄρα·' τὸ γὰρ ῥεῖν τοὺς ἱδρῶτας ἐκκαλυπτικόν ἐστι τοῦ πόρους εἶναι, διὰ τὸ προειλῆφθαι ὅτι διὰ ναστοῦ σώματος ὑγρὸν οὐ δύναται φέρεσθαι.

ohi de ou monon ephodeutikos alla kai ekkalyptikos agousin hemas epi to symperasma, hos ho toioutos ‘ei rheousi dia tes epiphaneias hidrotes, eisi noetoi poroi. alla men to proton; to deuteron ara;' to gar rhein tous hidrotas ekkalyptikon esti tou porous einai, dia to proeilephthai hoti dia nastou somatos hygron ou dynatai pheresthai.

ἡ οὖν ἀπόδειξις καὶ λόγος εἶναι ὀφείλει καὶ συνακτικὸς καὶ ἀληθὴς καὶ ἄδηλον ἔχων συμπέρασμα [καὶ] ἐκκαλυπτόμενον ὑπὸ τῆς δυνάμεως τῶν λημμάτων, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι λέγεται ἀπόδειξις λόγος δι’ ὁμολογουμένων λημμάτων κατὰ συναγωγὴν ἐπιφορὰν ἐκκαλύπτων ἄδηλον. διὰ τούτων μὲν οὖν σαφηνίζειν εἰώθασι τὴν ἔννοιαν τῆς ἀποδείξεως.

he oun apodeixis kai logos einai opheilei kai synaktikos kai alethes kai adelon echon symperasma [kai] ekkalyptomenon hypo tes dynameos ton lemmaton, kai dia touto einai legetai apodeixis logos di’ homologoumenon lemmaton kata synagogen epiphoran ekkalypton adelon. dia touton men oun saphenizein eiothasi ten ennoian tes apodeixeos.