Libro 2, § 11 — Esbozos pirrónicos

Τὸ σημεῖον τοίνυν, ὅσον ἐπὶ τοῖς λεγομένοις περὶ αὐτοῦ παρὰ τοῖς δογματικοῖς, ἀνεπινόητόν ἐστιν. αὐτίκα γοῦν οἱ ἀκριβῶς περὶ αὐτοῦ διειληφέναι δοκοῦντες, οἱ Στωικοί, βουλόμενοι παραστῆσαι τὴν ἔννοιαν τοῦ σημείου, φασὶ σημεῖον εἶναι ἀξίωμα ἐν ὑγιεῖ συνημμένῳ προκαθηγούμενον, ἐκκαλυπτικὸν τοῦ λήγοντος. καὶ τὸ μὲν ἀξίωμά φασιν εἶναι λεκτὸν αὐτοτελὲς ἀποφαντὸν ὅσον ἐφ’ ἑαυτῷ, ὑγιὲς δὲ συνημμένον τὸ μὴ ἀρχόμενον ἀπὸ ἀληθοῦς καὶ λῆγον ἐπὶ ψεῦδος.

To semeion toinyn, hoson epi tois legomenois peri autou para tois dogmatikois, anepinoeton estin. autika goun ohi akribos peri autou dieilephenai dokountes, ohi Stoikoi, boulomenoi parastesai ten ennoian tou semeiou, phasi semeion einai axioma en hygiei synemmeno prokathegoumenon, ekkalyptikon tou legontos. kai to men axioma phasin einai lekton autoteles apophanton hoson eph’ heauto, hygies de synemmenon to me archomenon apo alethous kai legon epi pseudos.

τὸ γὰρ συνημμένον ἤτοι ἄρχεται ἀπὸ ἀληθοῦς καὶ λήγει ἐπὶ ἀληθές, οἷον ῾εἰ ἡμέρα ἔστι, φῶς ἔστιν’, ἢ ἄρχεται ἀπὸ ψεύδους καὶ λήγει ἐπὶ ψεῦδος, οἷον ῾εἰ πέταται ἡ γῆ, πτερωτή ἐστιν ἡ γῆ,᾿ ἢ ἄρχεται ἀπὸ ἀληθοῦς καὶ λήγει ἐπὶ ψεῦδος, οἷον ‘εἰ ἔστιν ἡ γῆ, πέταται ἡ γῆ', ἢ ἄρχεται ἀπὸ ψεύδους καὶ λήγει ἐπὶ ἀληθές, οἷον ‘εἰ πέταται ἡ γῆ, ἔστιν ἡ γῆ'. τούτων δὲ μόνον τὸ ἀπὸ ἀληθοῦς ἀρχόμενον καὶ λῆγον ἐπὶ ψεῦδος μοχθηρὸν εἶναί φασιν, τὰ δ’ ἄλλα ὑγιῆ.

to gar synemmenon etoi archetai apo alethous kai legei epi alethes, ohion ῾ei hemera esti, phos estin’, e archetai apo pseudous kai legei epi pseudos, ohion ῾ei petatai he ge, pterote estin he ge,᾿ e archetai apo alethous kai legei epi pseudos, ohion ‘ei estin he ge, petatai he ge', e archetai apo pseudous kai legei epi alethes, ohion ‘ei petatai he ge, estin he ge'. touton de monon to apo alethous archomenon kai legon epi pseudos mochtheron einai phasin, ta d’ alla hygie.

προκαθηγούμενον δὲ λέγουσι τὸ ἐν συνημμένῳ ἀρχομένῳ ἀπὸ ἀληθοῦς καὶ λήγοντι ἐπὶ ἀληθὲς ἡγούμενον. ἐκκαλυπτικὸν δέ ἐστι τοῦ λήγοντος, ἐπεὶ τὸ ‘γάλα ἔχει αὕτη τοῦ ‘κεκύηκεν αὕτη δηλωτικὸν εἶναι δοκεῖ ἐν τούτῳ τῷ συνημμένῳ ‘εἰ γάλα ἔχει αὕτη, κεκύηκεν αὕτη'.

prokathegoumenon de legousi to en synemmeno archomeno apo alethous kai legonti epi alethes hegoumenon. ekkalyptikon de esti tou legontos, epei to ‘gala echei haute tou ‘kekyeken haute delotikon einai dokei en touto to synemmeno ‘ei gala echei haute, kekyeken haute'.

ταῦτα μὲν οὗτοι· ἡμεῖς δὲ λέγομεν πρῶτον, ὅτι ἄδηλόν ἐστιν, εἰ ἔστι <τι> λεκτόν. ἐπεὶ γὰρ τῶν δογματικῶν οἱ μὲν Ἐπικούρειοί φασι μὴ εἶναί <τι> λεκτὸν, δὲ Στωικοὶ εἶναι, ὅταν λέγωσιν οἱ Στωικοὶ εἶναί τι λεκτόν, ἤτοι μόνῃ φάσει χρῶνται ἢ καὶ ἀποδείξει. ἀλλ’ εἰ μὲν φάσει, ἀντιθήσουσιν αὐτοῖς οἱ Ἐπικούρειοι φάσιν τὴν λέγουσαν, ὅτι οὐκ ἔστι τι λεκτόν· εἰ δὲ ἀπόδειξιν παραλήψονται ἐπεὶ ἐξ ἀξιωμάτων συνέστηκε λεκτῶν ἡ ἀπόδειξις, ἐκ τῶν λεκτῶν δὲ συνεστῶσα οὐ δυνήσεται πρὸς πίστιν τοῦ λεκτὸν εἶναι παραλαμβάνεσθαι ὁ γὰρ μὴ διδοὺς εἶναι λεκτὸν πῶς συγχωρήσει σύστημα λεκτῶν ὑπάρχειν;)

tauta men houtoi; hemeis de legomen proton, hoti adelon estin, ei esti <ti> lekton. epei gar ton dogmatikon ohi men Epikoureioi phasi me einai <ti> lekton, de Stoikoi einai, hotan legosin ohi Stoikoi einai ti lekton, etoi mone phasei chrontai e kai apodeixei. all’ ei men phasei, antithesousin autois ohi Epikoureioi phasin ten legousan, hoti ouk esti ti lekton; ei de apodeixin paralepsontai epei ex axiomaton synesteke lekton he apodeixis, ek ton lekton de synestosa ou dynesetai pros pistin tou lekton einai paralambanesthai ho gar me didous einai lekton pos synchoresei systema lekton hyparchein?)

διὰ τοῦ ζητουμένου τοίνυν τὸ ζητούμενον πιστοῦσθαι βούλεται ὁ ἐκ τῆς ὑπάρξεως τοῦ συστήματος τῶν λεκτῶν εἶναί τι λεκτὸν πειρώμενος κατασκευάζειν. εἰ οὖν μήτε ἁπλῶς μήτε δι’ ἀποδείξεως ἐνδέχεται παριστᾶν ὅτι ἔστι τι λεκτόν, ἄδηλόν ἐστιν ὅτι ἔστι τι λεκτόν. ὁμοίως δὲ καὶ εἰ ἔστιν ἀξίωμα·

dia tou zetoumenou toinyn to zetoumenon pistousthai bouletai ho ek tes hyparxeos tou systematos ton lekton einai ti lekton peiromenos kataskeuazein. ei oun mete haplos mete di’ apodeixeos endechetai paristan hoti esti ti lekton, adelon estin hoti esti ti lekton. homoios de kai ei estin axioma;

λεκτὸν γάρ ἐστι τὸ ἀξίωμα. μήποτε δὲ καὶ εἰ καθ’ ὑπόθεσιν εἶναί τι λεκτὸν δοθείη, τὸ ἀξίωμα ἀνύπαρκτον εὑρίσκεται, συνεστηκὸς ἐκ λεκτῶν μὴ συνυπαρχόντων ἀλλήλοις. οἷον γοῦν ἐπὶ τοῦ ‘εἰ ἡμέρα ἔστι, φῶς ἔστιν', ὅτε λέγω τὸ ‘ἡμέρα ἔστιν', οὐδέπω ἔστι τὸ ‘φῶς ἔστιν', καὶ ὅτε λέγω τὸ ‘φῶς ἔστιν’, οὐκέτι ἔστι τὸ ‘ἡμέρα ἔστιν’. εἰ οὖν τὰ μὲν συγκείμενα ἔκ τινων ἀδύνατον ὑπάρχειν μὴ συνυπαρχόντων ἀλλήλοις τῶν μερῶν αὐτῶν, τὰ δὲ ἐξ ὧν σύγκειται τὸ ἀξίωμα οὐ συνυπάρχει ἀλλήλοις, οὐχ ὑπάρξει τὸ ἀξίωμα.

lekton gar esti to axioma. mepote de kai ei kath’ hypothesin einai ti lekton dotheie, to axioma anyparkton heurisketai, synestekos ek lekton me synyparchonton allelois. ohion goun epi tou ‘ei hemera esti, phos estin', hote lego to ‘hemera estin', oudepo esti to ‘phos estin', kai hote lego to ‘phos estin’, ouketi esti to ‘hemera estin’. ei oun ta men synkeimena ek tinon adynaton hyparchein me synyparchonton allelois ton meron auton, ta de ex hon synkeitai to axioma ou synyparchei allelois, ouch hyparxei to axioma.

ἵνα δὲ καὶ ταῦτα παραλίπωμεν, τὸ ὑγιὲς συνημμένον ἀκατάληπτον εὑρεθήσεται. ὁ μὲν γὰρ Φίλων φησὶν ὑγιὲς εἶναι συνημμένον τὸ μὴ ἀρχόμενον ἀπὸ ἀληθοῦς καὶ λῆγον ἐπὶ ψεῦδος, οἷον ἡμέρας οὔσης καὶ ἐμοῦ διαλεγομένου τὸ ‘εἰ ἡμέρα ἔστιν, ἐγὼ διαλέγομαι', ὁ δὲ Διόδωρος, ὃ μήτε ἐνεδέχετο μήτε ἐνδέχεται ἀρχόμενον ἀπὸ ἀληθοῦς λήγειν ἐπὶ ψεῦδος· καθ’ ὃν τὸ μὲν εἰρημένον συνημμένον ψεῦδος εἶναι δοκεῖ, ἐπεὶ ἡμέρας μὲν οὔσης ἐμοῦ δὲ σιωπήσαντος ἀπὸ ἀληθοῦς ἀρξάμενον ἐπὶ ψεῦδος καταλήξει,

hina de kai tauta paralipomen, to hygies synemmenon akatalepton heurethesetai. ho men gar Philon phesin hygies einai synemmenon to me archomenon apo alethous kai legon epi pseudos, ohion hemeras ouses kai emou dialegomenou to ‘ei hemera estin, ego dialegomai', ho de Diodoros, ho mete enedecheto mete endechetai archomenon apo alethous legein epi pseudos; kath’ hon to men eiremenon synemmenon pseudos einai dokei, epei hemeras men ouses emou de siopesantos apo alethous arxamenon epi pseudos katalexei,

ἐκεῖνο δὲ ἀληθές ‘εἰ οὐκ ἔστιν ἀμερῆ τῶν ὄντων στοιχεῖα, ἔστιν ἀμερῆ τῶν ὄντων στοιχεῖα’· ἀεὶ γὰρ ἀπὸ ψεύδους ἀρχόμενον τοῦ ‘οὐκ ἀμερῆ τῶν ὄντων στοιχεῖα’ εἰς ἀληθὲς καταλήξει αὐτὸν τὸ ‘ἔστιν ἀμερῆ τῶν ὄντων στοιχεῖα’. οἱ δὲ τὴν εἰσάγοντες ὑγιὲς εἶναί φασι συνημμένον, ὅταν τὸ ἀντικείμενον τῷ ἐν αὐτῷ λήγοντι μάχηται τῷ ἐν αὐτῷ ἡγουμένῳ· καθ’ οὓς τὰ μὲν εἰρημένα συνημμένα ἔσται μοχθηρά, ἐκεῖνο δὲ ἀληθές ‘εἰ ἡμέρα ἔστιν, ἡμέρα ἔστιν’.

ekeino de alethes ‘ei ouk estin amere ton onton stoicheia, estin amere ton onton stoicheia’; aei gar apo pseudous archomenon tou ‘ouk amere ton onton stoicheia’ eis alethes katalexei auton to ‘estin amere ton onton stoicheia’. ohi de ten eisagontes hygies einai phasi synemmenon, hotan to antikeimenon to en auto legonti machetai to en auto hegoumeno; kath’ hous ta men eiremena synemmena estai mochthera, ekeino de alethes ‘ei hemera estin, hemera estin’.

οἱ δὲ τῇ ἐμφάσει κρίνοντές φασιν ὅτι ἀληθές συνημμένον οὗ τὸ λῆγον ἐν τῷ ἡγουμένῳ περιέχεται δυνάμει· καθ’ οὓς τὸ ‘εἰ ἡμέρα ἔστιν, ἡμέρα ἔστι καὶ πᾶν τὸ διαφορούμενον [ἀξίωμα] συνημμένον ἴσως ψεῦδος ἔσται·

ohi de te emphasei krinontes phasin hoti alethes synemmenon hou to legon en to hegoumeno periechetai dynamei; kath’ hous to ‘ei hemera estin, hemera esti kai pan to diaphoroumenon [axioma] synemmenon isos pseudos estai;

αὐτὸ γάρ τι ἐν ἑαυτῷ περιέχεσθαι ἀμήχανον. ταύτην τοίνυν τὴν διαφωνίαν ἐπικριθῆναι ἀμήχανον ἴσως εἶναι δόξει. οὔτε γὰρ ἀναποδείκτως προκρίνοντές τινα τῶν στάσεων τῶν προειρημένων πιστοὶ ἐσόμεθα οὔτε μετὰ ἀποδείξεως. καὶ γὰρ ἡ ἀπόδειξις ὑγιὴς εἶναι δοκεῖ, ὅταν ἀκολουθῇ τῇ διὰ τῶν λημμάτων αὐτῆς συμπλοκῇ τὸ συμπέρασμα αὐτῆς ὡς λῆγον ἡγουμένῳ, οἷον οὕτως ‘εἰ ἡμέρα ἔστιν, φῶς ἔστιν· ἀλλὰ μὴν ἡμέρα ἔστιν· φῶς ἄρα ἔστιν. εἴπερ ἡμέρα ἔστι, φῶς ἔστιν· καὶ ἡμέρα ἔστι καὶ φῶς ἔστιν’.

auto gar ti en heauto periechesthai amechanon. tauten toinyn ten diaphonian epikrithenai amechanon isos einai doxei. oute gar anapodeiktos prokrinontes tina ton staseon ton proeiremenon pistoi esometha oute meta apodeixeos. kai gar he apodeixis hygies einai dokei, hotan akolouthe te dia ton lemmaton autes symploke to symperasma autes hos legon hegoumeno, ohion houtos ‘ei hemera estin, phos estin; alla men hemera estin; phos ara estin. eiper hemera esti, phos estin; kai hemera esti kai phos estin’.

ζητουμένου δὲ περὶ τοῦ πῶς κρινοῦμεν τὴν ἀκολουθίαν τοῦ λήγοντος πρὸς τὸ ἡγούμενον, ὁ διάλληλος εὑρίσκεται τρόπος. ἵνα μὲν γὰρ ἡ κρίσις τοῦ συνημμένου ἀποδειχθῇ τὸ συμπέρασμα τοῖς λήμμασι τῆς ἀποδείξεως ἀκολουθεῖ, ὡς προειρήκαμεν· ἵνα δὲ πάλιν τοῦτο πιστευθῇ, δεῖ τὸ συνημμένον καὶ τὴν ἀκολουθίαν ἐπικεκρίσθαι· ὅπερ ἄτοπον.

zetoumenou de peri tou pos krinoumen ten akolouthian tou legontos pros to hegoumenon, ho diallelos heurisketai tropos. hina men gar he krisis tou synemmenou apodeichthe to symperasma tois lemmasi tes apodeixeos akolouthei, hos proeirekamen; hina de palin touto pisteuthe, dei to synemmenon kai ten akolouthian epikekristhai; hoper atopon.

ἀκατάληπτον ἄρα τὸ ὑγιὲς συνημμένον. ἀλλὰ καὶ τὸ προκαθηγούμενον ἄπορόν ἐστιν. τὸ μὲν γὰρ προκαθηγούμενον, ὥς φασιν, ἐστὶ τὸ ἡγούμενον ἐν τοιούτῳ συνημμένῳ, ὃ ἄρχεται ἀπὸ ἀληθοῦς καὶ λήγει ἐπὶ ἀληθές.

akatalepton ara to hygies synemmenon. alla kai to prokathegoumenon aporon estin. to men gar prokathegoumenon, hos phasin, esti to hegoumenon en toiouto synemmeno, ho archetai apo alethous kai legei epi alethes.

εἰ δὲ ἐκκαλυπτικόν ἐστι τοῦ λήγοντος τὸ σημεῖον, ἤτοι πρόδηλόν ἐστι τὸ λῆγον ἢ ἄδηλον. εἰ μὲν οὖν πρόδηλον, οὐδὲ τοῦ ἐκκαλύψοντος δεήσεται, ἀλλὰ συγκαταληφθήσεται αὐτῷ, καὶ οὐκ ἔσται αὐτοῦ σημειωτόν, διόπερ οὐδὲ ἐκεῖνο τούτου σημεῖον. εἰ δὲ ἄδηλον, ἐπεὶ περὶ τῶν ἀδήλων διαπεφώνηται ἀνεπικρίτως, ποῖα μέν ἐστιν αὐτῶν ἀληθῆ ποῖα δὲ ψευδῆ, καὶ ὅλως εἰ ἔστι τι αὐτῶν ἀληθές, ἄδηλον ἔσται, εἰ εἰς ἀληθὲς λήγει τὸ συνημμένον. ᾧ συνεισέρχεται καὶ τὸ ἄδηλον εἶναι εἰ προκαθηγεῖται τὸ ἐν αὐτῷ ἡγούμενον.

ei de ekkalyptikon esti tou legontos to semeion, etoi prodelon esti to legon e adelon. ei men oun prodelon, oude tou ekkalypsontos deesetai, alla synkatalephthesetai auto, kai ouk estai autou semeioton, dioper oude ekeino toutou semeion. ei de adelon, epei peri ton adelon diapephonetai anepikritos, poia men estin auton alethe poia de pseude, kai holos ei esti ti auton alethes, adelon estai, ei eis alethes legei to synemmenon. ho syneiserchetai kai to adelon einai ei prokathegeitai to en auto hegoumenon.

ἵνα δὲ καὶ ταῦτα παραλίπωμεν, οὐ δύναται ἐκκαλυπτικὸν εἶναι τοῦ λήγοντος, εἴγε πρὸς τὸ σημεῖόν ἐστι τὸ σημειωτὸν καὶ διὰ τοῦτο συγκαταλαμβάνεται αὐτῷ. τὰ γὰρ πρός τι ἀλλήλοις συγκαταλαμβάνεται· καὶ ὥσπερ τὸ δεξιὸν πρὸ τοῦ ἀριστεροῦ ὡς δεξιὸν ἀριστεροῦ καταληφθῆναι οὐ δύναται, οὐδὲ ἀνάπαλιν, καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων τῶν πρός τι παραπλησίως, οὕτως οὐδὲ τὸ σημεῖον πρὸ τοῦ σημειωτοῦ ὡς σημειωτοῦ καταληφθῆναι δυνατὸν ἔσται.

hina de kai tauta paralipomen, ou dynatai ekkalyptikon einai tou legontos, eige pros to semeion esti to semeioton kai dia touto synkatalambanetai auto. ta gar pros ti allelois synkatalambanetai; kai hosper to dexion pro tou aristerou hos dexion aristerou katalephthenai ou dynatai, oude anapalin, kai epi ton allon ton pros ti paraplesios, houtos oude to semeion pro tou semeiotou hos semeiotou katalephthenai dynaton estai.

εἰ δ’ οὐ προκαταλαμβάνεται τὸ σημεῖον τοῦ σημειωτοῦ, οὐδὲ ἐκκαλυπτικὸν αὐτοῦ δύναται ὑπάρχειν τοῦ ἅμα αὐτῷ καὶ μὴ μετ’ αὐτὸ καταλαμβανομένου. οὐκοῦν καὶ ὅσον ἐπὶ τοῖς κοινότερον λεγομένοις ὑπὸ τῶν ἑτεροδόξων ἀνεπινόητόν ἐστι τὸ σημεῖον. καὶ γὰρ πρός τι καὶ ἐκκαλυπτικὸν τοῦ σημειωτοῦ, πρὸς ᾧ φασιν αὐτὸ εἶναι, τοῦτο εἶναι λέγουσιν.

ei d’ ou prokatalambanetai to semeion tou semeiotou, oude ekkalyptikon autou dynatai hyparchein tou hama auto kai me met’ auto katalambanomenou. oukoun kai hoson epi tois koinoteron legomenois hypo ton heterodoxon anepinoeton esti to semeion. kai gar pros ti kai ekkalyptikon tou semeiotou, pros ho phasin auto einai, touto einai legousin.

ὅθεν εἰ μὲν πρός τι ἐστὶ καὶ πρὸς τῷ σημειωτῷ, συγκαταλαμβάνεσθαι πάντως ὀφείλει τῷ σημειωτῷ, καθάπερ τὸ ἀριστερὸν τῷ δεξιῷ καὶ τὸ ἄνω τῷ κάτω καὶ τὰ ἄλλα <τὰ> πρός τι. εἰ δὲ ἐστι τοῦ σημειωτοῦ, προκαταλαμβάνεσθαι αὐτοῦ πάντως ὀφείλει, ἵνα προεπιγνωσθὲν εἰς ἔννοιαν ἡμᾶς ἀγάγῃ τοῦ ἐξ αὐτοῦ γινωσκομένου πράγματος.

hothen ei men pros ti esti kai pros to semeioto, synkatalambanesthai pantos opheilei to semeioto, kathaper to aristeron to dexio kai to ano to kato kai ta alla <ta> pros ti. ei de esti tou semeiotou, prokatalambanesthai autou pantos opheilei, hina proepignosthen eis ennoian hemas agage tou ex autou ginoskomenou pragmatos.

ἀδύνατον δὲ ἐννοῆσαι πρᾶγμα μὴ δυνάμενον πρὸ ἐκείνου γνωσθῆναι, οὗ προκαταλαμβάνεσθαι ἀνάγκην ἔχει· ἀδύνατον ἄρα ἐπινοεῖν τι καὶ πρός τι ὂν καὶ ἐκκαλυπτικὸν ἐκείνου ὑπάρχον πρὸς ᾧ νοεῖται. τὸ δὲ σημεῖον καὶ πρός τι φασὶν εἶναι καὶ ἐκκαλυπτικὸν τοῦ σημειωτοῦ· ἀδύνατον ἄρα ἐστὶν ἐπινοῆσαι τὸ σημεῖον.

adynaton de ennoesai pragma me dynamenon pro ekeinou gnosthenai, hou prokatalambanesthai ananken echei; adynaton ara epinoein ti kai pros ti on kai ekkalyptikon ekeinou hyparchon pros ho noeitai. to de semeion kai pros ti phasin einai kai ekkalyptikon tou semeiotou; adynaton ara estin epinoesai to semeion.

Πρὸς τούτοις κἀκεῖνο λεκτέον. διαφωνία γέγονε παρὰ τοῖς πρὸ ἡμῶν, τῶν μὲν λεγόντων εἶναί τι σημεῖον ἐνδεικτικόν, τῶν δὲ μηδὲν εἶναι σημεῖον ἐνδεικτικὸν φασκόντων. ὁ λέγων οὖν εἶναί τι σημεῖον ἐνδεικτικὸν ἤτοι ἁπλῶς ἐρεῖ καὶ ἀναποδείκτως, ψιλῇ φάσει χρώμενος, ἢ μετὰ ἀποδείξεως. ἀλλ’ εἰ μὲν φάσει μόνῃ χρήσεται, ἄπιστος ἔσται, εἰ δὲ ἀποδεῖξαι βουλήσεται, τὸ ζητούμενον συναρπάσει.

Pros toutois kakeino lekteon. diaphonia gegone para tois pro hemon, ton men legonton einai ti semeion endeiktikon, ton de meden einai semeion endeiktikon phaskonton. ho legon oun einai ti semeion endeiktikon etoi haplos erei kai anapodeiktos, psile phasei chromenos, e meta apodeixeos. all’ ei men phasei mone chresetai, apistos estai, ei de apodeixai boulesetai, to zetoumenon synarpasei.

ἐπεὶ γὰρ ἡ ἀπόδειξις τῷ γένει σημεῖον εἶναι λέγεται, ἀμφισβητουμένου τοῦ πότερον ἔστι τι σημεῖον ἢ οὐκ ἔστιν, ἀμφισβήτησις ἔσται καὶ περὶ τοῦ πότερον ἔστιν ἀπόδειξις ἢ οὐδαμῶς, ὥσπερ καθ’ ὑπόθεσιν ζητουμένου εἰ ἔστι ζῷον, ζητεῖται καὶ περὶ τοῦ εἰ ἔστιν ἄνθρωπος· ζῷον γὰρ ὁ ἄνθρωπος. ἄτοπον δὲ τὸ ζητούμενον διὰ τοῦ ἐπ’ ἴσης ζητουμένου ἢ δι’ ἑαυτοῦ ἀποδεικνύναι· οὐδὲ δι’ ἀποδείξεως ἄρα δυνήσεταί τις διαβεβαιοῦσθαι, ὅτι ἔστι σημεῖον.

epei gar he apodeixis to genei semeion einai legetai, amphisbetoumenou tou poteron esti ti semeion e ouk estin, amphisbetesis estai kai peri tou poteron estin apodeixis e oudamos, hosper kath’ hypothesin zetoumenou ei esti zoon, zeteitai kai peri tou ei estin anthropos; zoon gar ho anthropos. atopon de to zetoumenon dia tou ep’ ises zetoumenou e di’ heautou apodeiknynai; oude di’ apodeixeos ara dynesetai tis diabebaiousthai, hoti esti semeion.

εἰ δὲ μήτε ἁπλῶς μήτε μετὰ ἀποδείξεως οἷόν τέ ἐστι περὶ τοῦ σημείου διαβεβαιωτικῶς ἀποφαίνεσθαι, ἀδύνατόν ἐστι περὶ αὐτοῦ καταληπτικὴν ἀπόφασιν ποιήσασθαι· εἰ δὲ μὴ καταλαμβάνεται μετὰ ἀκριβείας τὸ σημεῖον, οὐδὲ σημαντικὸν εἶναι λεχθήσεταί τινος ἅτε δὴ μηδὲ αὐτὸ ὁμολογούμενον· διὰ δὲ τοῦτο οὐδὲ σημεῖον ἔσται. ὅθεν καὶ κατὰ τοῦτον τὸν ἐπιλογισμὸν ἀνύπαρκτον ἔσται τὸ σημεῖον καὶ ἀνεπινόητον.

ei de mete haplos mete meta apodeixeos ohion te esti peri tou semeiou diabebaiotikos apophainesthai, adynaton esti peri autou kataleptiken apophasin poiesasthai; ei de me katalambanetai meta akribeias to semeion, oude semantikon einai lechthesetai tinos hate de mede auto homologoumenon; dia de touto oude semeion estai. hothen kai kata touton ton epilogismon anyparkton estai to semeion kai anepinoeton.

Ἔτι μέντοι κἀκεῖνο ῥητέον. ἤτοι φαινόμενα μόνον ἐστὶ τὰ σημεῖα ἢ ἄδηλα μόνον, ἢ τῶν σημείων τὰ μέν ἐστι φαινόμενα, τὰ δὲ ἄδηλα. οὐδὲν δὲ τούτων ἐστὶν ὑγιές· οὐκ ἄρα ἔστι σημεῖον. ὅτι μὲν οὖν ἄδηλα οὐκ ἔστι πάντα τὰ σημεῖα, ἐντεῦθεν δείκνυται. τὸ ἄδηλον οὐκ ἐξ ἑαυτοῦ φαίνεται, ὡς οἱ δογματικοί φασιν, ἀλλὰ δι’ ἑτέρου ὑποπίπτει. καὶ τὸ σημεῖον οὖν, εἰ ἄδηλον εἴη, ἑτέρου δεήσεται σημείου ἀδήλου, ἐπεὶ μηδὲν φαινόμενόν ἐστι σημεῖον κατὰ τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν, κἀκεῖνο ἄλλου, καὶ μέχρις ἀπείρου. ἀδύνατον δὲ ἄπειρα σημεῖα λαμβάνειν· ἀδύνατον ἄρα τὸ σημεῖον καταληφθῆναι ἄδηλον ὄν. διὰ δὲ τοῦτο καὶ ἀνύπαρκτον ἔσται, μὴ δυνάμενον σημαίνειν τι καὶ σημεῖον εἶναι διὰ τὸ μὴ καταλαμβάνεσθαι.

Eti mentoi kakeino rheteon. etoi phainomena monon esti ta semeia e adela monon, e ton semeion ta men esti phainomena, ta de adela. ouden de touton estin hygies; ouk ara esti semeion. hoti men oun adela ouk esti panta ta semeia, enteuthen deiknytai. to adelon ouk ex heautou phainetai, hos ohi dogmatikoi phasin, alla di’ heterou hypopiptei. kai to semeion oun, ei adelon eie, heterou deesetai semeiou adelou, epei meden phainomenon esti semeion kata ten prokeimenen hypothesin, kakeino allou, kai mechris apeirou. adynaton de apeira semeia lambanein; adynaton ara to semeion katalephthenai adelon on. dia de touto kai anyparkton estai, me dynamenon semainein ti kai semeion einai dia to me katalambanesthai.

εἰ δὲ πάντα τὰ σημεῖα φαινόμενά ἐστιν, ἐπεὶ καὶ πρός τι ἐστὶ τὸ σημεῖον καὶ πρὸς τῷ σημειωτῷ, τὰ δὲ πρός τι συγκαταλαμβάνεται ἀλλήλοις, τὰ σημειωτὰ εἶναι λεγόμενα σὺν τοῖς φαινομένοις καταλαμβανόμενα φαινόμενα ἔσται· ὥσπερ γὰρ ἅμα ὑποπιπτόντων τοῦ τε δεξιοῦ καὶ τοῦ ἀριστεροῦ οὐ μᾶλλον τὸ δεξιὸν τοῦ ἀριστεροῦ ἢ τὸ ἀριστερὸν τοῦ δεξιοῦ φαίνεσθαι λέγεται, οὕτω συγκαταλαμβανομένων τοῦ τε σημείου καὶ τοῦ σημειωτοῦ οὐ μᾶλλον τὸ σημεῖον ἢ τὸ σημειωτὸν φαίνεσθαι ῥητέον.

ei de panta ta semeia phainomena estin, epei kai pros ti esti to semeion kai pros to semeioto, ta de pros ti synkatalambanetai allelois, ta semeiota einai legomena syn tois phainomenois katalambanomena phainomena estai; hosper gar hama hypopiptonton tou te dexiou kai tou aristerou ou mallon to dexion tou aristerou e to aristeron tou dexiou phainesthai legetai, houto synkatalambanomenon tou te semeiou kai tou semeiotou ou mallon to semeion e to semeioton phainesthai rheteon.

εἰ δὲ φαινόμενόν ἐστι τὸ σημειωτόν, οὐδὲ σημειωτὸν ἔσται μὴ δεόμενον τοῦ σημανοῦντος αὐτὸ καὶ ἐκκαλύψοντος. ὅθεν ὥσπερ ἀναιρουμένου δεξιοῦ οὐδὲ ἀριστερὸν ἔστιν, οὕτως ἀναιρουμένου τοῦ σημειωτοῦ οὐδὲ σημεῖον εἶναι δύναται, ὥστε ἀνύπαρκτον εὑρίσκεται τὸ σημεῖον, εἴπερ φαινόμενα μόνα εἶναι λέγοι τις τὰ σημεῖα.

ei de phainomenon esti to semeioton, oude semeioton estai me deomenon tou semanountos auto kai ekkalypsontos. hothen hosper anairoumenou dexiou oude aristeron estin, houtos anairoumenou tou semeiotou oude semeion einai dynatai, hoste anyparkton heurisketai to semeion, eiper phainomena mona einai legoi tis ta semeia.

λείπεται λέγειν, ὅτι τῶν σημείων τὰ μέν ἐστι φαινόμενα, τὰ δὲ ἄδηλα· καὶ οὕτως δὲ αἱ ἀπορίαι μένουσιν. τῶν τε γὰρ φαινομένων σημείων τὰ σημειωτὰ εἶναι λεγόμενα φαινόμενα ἔσται, καθὰ προειρήκαμεν, καὶ μὴ δεόμενα τοῦ σημανοῦντος οὐδὲ σημειωτὰ ὅλως ὑπάρξει, ὅθεν οὐδὲ ἐκεῖνα σημεῖα ἔσται, μηδὲν σημαίνοντα·

leipetai legein, hoti ton semeion ta men esti phainomena, ta de adela; kai houtos de ahi aporiai menousin. ton te gar phainomenon semeion ta semeiota einai legomena phainomena estai, katha proeirekamen, kai me deomena tou semanountos oude semeiota holos hyparxei, hothen oude ekeina semeia estai, meden semainonta;

τά τε ἄδηλα σημεῖα χρῄζοντα τῶν ἐκκαλυψόντων αὐτά, ἐὰν μὲν ὑπὸ ἀδήλων σημαίνεσθαι λέγηται, εἰς ἄπειρον ἐκπίπτοντος τοῦ λόγου ἀκατάληπτα εὑρίσκεται καὶ διὰ τοῦτο ἀνύπαρκτα, ὡς προειρήκαμεν· ἐὰν δὲ ὑπὸ φαινομένων, φαινόμενα ἔσται σὺν τοῖς φαινομένοις αὐτῶν σημείοις καταλαμβανόμενα, διὰ δὲ τοῦτο καὶ ἀνύπαρκτα. ἀδύνατον γὰρ εἶναί τι πρᾶγμα, ὃ καὶ ἄδηλόν ἐστι φύσει καὶ φαινόμενον, τὰ δὲ σημεῖα περὶ ὧν ἐστιν ὁ λόγος, ἄδηλα ὑποτεθέντα, φαινόμενα εὑρέθη κατὰ τὴν περιτροπὴν τοῦ λόγου.

ta te adela semeia chrezonta ton ekkalypsonton auta, ean men hypo adelon semainesthai legetai, eis apeiron ekpiptontos tou logou akatalepta heurisketai kai dia touto anyparkta, hos proeirekamen; ean de hypo phainomenon, phainomena estai syn tois phainomenois auton semeiois katalambanomena, dia de touto kai anyparkta. adynaton gar einai ti pragma, ho kai adelon esti physei kai phainomenon, ta de semeia peri hon estin ho logos, adela hypotethenta, phainomena heurethe kata ten peritropen tou logou.

εἰ οὖν μήτε πάντα τὰ σημεῖα φαινόμενά ἐστι μήτε πάντα ἄδηλα, μήτε τῶν σημείων τινὰ μέν ἐστι φαινόμενα, τινὰ δὲ ἄδηλα, καὶ παρὰ ταῦτα οὐδὲν ἔστιν, ὡς καὶ αὐτοί φασιν, ἀνύπαρκτα ἔσται τὰ λεγόμενα σημεῖα.

ei oun mete panta ta semeia phainomena esti mete panta adela, mete ton semeion tina men esti phainomena, tina de adela, kai para tauta ouden estin, hos kai autoi phasin, anyparkta estai ta legomena semeia.

Ταῦτα μὲν οὖν ὀλίγα ἀπὸ πολλῶν ἀρκέσει νῦν εἰρῆσθαι πρὸς ὑπόμνησιν τοῦ μὴ εἶναι σημεῖον ἐνδεικτικόν· ἑξῆς δὲ καὶ τὰς ὑπομνήσεις τοῦ εἶναί τι σημεῖον ἐκθησόμεθα, ἵνα τὴν ἰσοσθένειαν τῶν ἀντικειμένων λόγων παραστήσωμεν. ἤτοι οὖν σημαίνουσί τι αἱ κατὰ τοῦ σημείου φωναὶ φερόμεναι ἢ οὐδὲν σημαίνουσιν. καὶ εἰ μὲν ἄσημοί εἰσιν, πῶς ἂν κινήσειαν τὴν ὕπαρξιν τοῦ σημείου;

Tauta men oun oliga apo pollon arkesei nyn eiresthai pros hypomnesin tou me einai semeion endeiktikon; hexes de kai tas hypomneseis tou einai ti semeion ekthesometha, hina ten isostheneian ton antikeimenon logon parastesomen. etoi oun semainousi ti ahi kata tou semeiou phonai pheromenai e ouden semainousin. kai ei men asemoi eisin, pos an kineseian ten hyparxin tou semeiou?

εἰ δὲ σημαίνουσί τι, ἔστι σημεῖον. ἔτι ἤτοι ἀποδεικτικοί εἰσιν οἱ λόγοι οἱ κατὰ τοῦ σημείου ἢ οὐκ ἀποδεικτικοί. ἀλλ’ εἰ μὲν οὐκ ἀποδεικτικοί, οὐκ ἀποδεικνύουσι τὸ μὴ εἶναι σημεῖον· εἰ δὲ ἀποδεικτικοί, ἐπεὶ ἡ ἀπόδειξις τῷ γένει σημεῖόν ἐστιν, ἐκκαλυπτικὴ οὖσα τοῦ συμπεράσματος, ἔσται σημεῖον. ὅθεν καὶ συνερωτᾶται λόγος τοιοῦτος· εἰ ἔστι τι σημεῖον, ἔστι σημεῖον, καὶ εἰ μὴ ἔστι σημεῖον, ἔστι σημεῖον· τὸ γὰρ μὴ εἶναι σημεῖον δι’ ἀποδείξεως, ἣ δή ἐστι σημεῖον, δείκνυται. ἤτοι δὲ ἔστι σημεῖον ἢ οὐκ ἔστι σημεῖον· ἔστιν ἄρα σημεῖον.

ei de semainousi ti, esti semeion. eti etoi apodeiktikoi eisin ohi logoi ohi kata tou semeiou e ouk apodeiktikoi. all’ ei men ouk apodeiktikoi, ouk apodeiknyousi to me einai semeion; ei de apodeiktikoi, epei he apodeixis to genei semeion estin, ekkalyptike ousa tou symperasmatos, estai semeion. hothen kai synerotatai logos toioutos; ei esti ti semeion, esti semeion, kai ei me esti semeion, esti semeion; to gar me einai semeion di’ apodeixeos, he de esti semeion, deiknytai. etoi de esti semeion e ouk esti semeion; estin ara semeion.

τούτῳ δὲ τῷ λόγῳ παράκειται τοιοῦτος λόγος. εἰ οὐκ ἔστι τι σημεῖον, οὐκ ἔστι σημεῖον· καὶ εἰ ἔστι σημεῖον ὅ φασιν οἱ δογματικοὶ εἶναι, οὐκ ἔστι σημεῖον. τὸ γὰρ σημεῖον περὶ οὗ ὁ λόγος, κατὰ τὴν ἐπίνοιαν αὐτοῦ καὶ πρός τι εἶναι λεγόμενον καὶ ἐκκαλυπτικὸν τοῦ σημειωτοῦ, ἀνύπαρκτον εὑρίσκεται, ὡς παρεστήσαμεν.

touto de to logo parakeitai toioutos logos. ei ouk esti ti semeion, ouk esti semeion; kai ei esti semeion ho phasin ohi dogmatikoi einai, ouk esti semeion. to gar semeion peri hou ho logos, kata ten epinoian autou kai pros ti einai legomenon kai ekkalyptikon tou semeiotou, anyparkton heurisketai, hos parestesamen.

ἤτοι δὲ ἔστι σημεῖον ἢ οὐκ ἔστι σημεῖον· οὐκ ἄρα ἔστι σημεῖον. καὶ περὶ τῶν φωνῶν δὲ τῶν ὑπὲρ τοῦ σημείου αὐτοὶ ἀποκρινάσθωσαν οἱ δογματικοί, πότερον σημαίνουσί τι ἢ οὐδὲν σημαίνουσιν. εἰ μὲν γὰρ οὐδὲν σημαίνουσιν, οὐ πιστοῦται τὸ εἶναι σημεῖον· εἰ δὲ σημαίνουσιν, ἀκολουθήσει αὐταῖς τὸ σημειωτόν. τοῦτο δὲ ἦν τὸ εἶναί τι σημεῖον· ᾧ ἕπεται τὸ <μὴ> εἶναι ὡς ὑπεμνήσαμεν, κατὰ τὴν τοῦ λόγου περιτροπήν.

etoi de esti semeion e ouk esti semeion; ouk ara esti semeion. kai peri ton phonon de ton hyper tou semeiou autoi apokrinasthosan ohi dogmatikoi, poteron semainousi ti e ouden semainousin. ei men gar ouden semainousin, ou pistoutai to einai semeion; ei de semainousin, akolouthesei autais to semeioton. touto de en to einai ti semeion; ho hepetai to <me> einai hos hypemnesamen, kata ten tou logou peritropen.

Πλὴν ἀλλ’ οὕτω πιθανῶν καὶ πρὸς τὸ εἶναι σημεῖον καὶ πρὸς τὸ μὴ εἶναι λόγων φερομένων, οὐ μᾶλλον εἶναι σημεῖον ἢ μὴ εἶναι ῥητέον.

Plen all’ houto pithanon kai pros to einai semeion kai pros to me einai logon pheromenon, ou mallon einai semeion e me einai rheteon.