Libro 9, § 10 — Vite e dottrine dei più celebri filosofi

Ἀνάξαρχος Ἀβδηρίτης. οὗτος ἤκουσε Διογένους τοῦ Σμυρναίου· ὁ δὲ Μητροδώρου τοῦ Χίου, ὃς ἔλεγε μηδ’ αὐτὸ τοῦτ’ εἰδέναι ὅτι οὐδὲν οἶδε. Μητρόδωρον δὲ Νεσσᾶ τοῦ Χίου, οἱ δὲ Δημοκρίτου φασὶν ἀκοῦσαι. ὁ δ’ οὖν Ἀνάξαρχος καὶ Ἀλεξάνδρῳ συνῆν καὶ ἤκμαζε κατὰ τὴν δεκάτην καὶ ἑκατοστὴν Ὀλυμπιάδα καὶ εἶχεν ἐχθρὸν Νικοκρέοντα τὸν Κύπρου τύραννον· καί ποτ’ ἐν συμποσίῳ τοῦ Ἀλεξάνδρου ἐρωτήσαντος αὐτὸν τί ἄρα δοκεῖ τὸ δεῖπνον, εἰπεῖν φασιν," ὦ βασιλεῦ, πάντα πολυτελῶς· ἔδει δὲ λοιπὸν κεφαλὴν σατράπου τινὸς παρατεθεῖσθαι"· ἀπορρίπτων πρὸς τὸν Νικοκρέοντα.

Anaxarchos Abderites. houtos ekouse Diogenous tou Smyrnaiou; ho de Metrodorou tou Chiou, hos elege med’ auto tout’ eidenai hoti ouden oide. Metrodoron de Nessa tou Chiou, ohi de Demokritou phasin akousai. ho d’ oun Anaxarchos kai Alexandro synen kai ekmaze kata ten dekaten kai hekatosten Olympiada kai eichen echthron Nikokreonta ton Kyprou tyrannon; kai pot’ en symposio tou Alexandrou erotesantos auton ti ara dokei to deipnon, eipein phasin," o basileu, panta polytelos; edei de loipon kephalen satrapou tinos paratetheisthai"; aporripton pros ton Nikokreonta.

ὁ δὲ μνησικακήσας μετὰ τὴν τελευτὴν τοῦ βασιλέως ὅτε πλέων ἀκουσίως προσηνέχθη τῇ Κύπρῳ ὁ Ἀνάξαρχος, συλλαβὼν αὐτὸν καὶ εἰς ὅλμον βαλὼν ἐκέλευσε τύπτεσθαι σιδηροῖς ὑπέροις. τὸν δ’ οὐ φροντίσαντα τῆς τιμωρίας εἰπεῖν ἐκεῖνο δὴ τὸ περιφερόμενον," πτίσσε τὸν Ἀναξάρχου θύλακον, Ἀνάξαρχον δὲ οὐ πτίσσεις". κελεύσαντος δὲ τοῦ Νικοκρέοντος καὶ τὴν γλῶτταν αὐτοῦ ἐκτμηθῆναι, λόγος ἀποτραγόντα προσπτύσαι αὐτῷ. καὶ ἔστιν ἡμῶν εἰς αὐτὸν οὕτως ἔχον· πτίσσετε, Νικοκρέων, ἔτι καὶ μάλα· θύλακός ἐστι· πτίσσετ’· Ἀνάξαρχος δ’ ἐν Διός ἐστι πάλαι. καί σε διαστείλασα γνάφοις ὀλίγον τάδε λέξει ῥήματα Φερσεφόνη," ἔρρε μυλωθρὲ κακέ".

ho de mnesikakesas meta ten teleuten tou basileos hote pleon akousios prosenechthe te Kypro ho Anaxarchos, syllabon auton kai eis holmon balon ekeleuse typtesthai siderois hyperois. ton d’ ou phrontisanta tes timorias eipein ekeino de to peripheromenon," ptisse ton Anaxarchou thylakon, Anaxarchon de ou ptisseis". keleusantos de tou Nikokreontos kai ten glottan autou ektmethenai, logos apotragonta prosptysai auto. kai estin hemon eis auton houtos echon; ptissete, Nikokreon, eti kai mala; thylakos esti; ptisset’; Anaxarchos d’ en Dios esti palai. kai se diasteilasa gnaphois oligon tade lexei rhemata Phersephone," erre mylothre kake".

οὗτος διὰ τὴν ἀπάθειαν καὶ εὐκολίαν τοῦ βίου Εὐδαιμονικὸς ἐκαλεῖτο· καὶ ἦν ἐκ τοῦ ῥᾴστου δυνατὸς σωφρονίζειν. τὸν γοῦν Ἀλέξανδρον οἰόμενον εἶναι θεὸν ἐπέστρεψεν· ἐπειδὴ γὰρ ἔκ τινος πληγῆς εἶδεν αὐτῷ καταρρέον αἷμα, δείξας τῇ χειρὶ πρὸς αὐτόν φησι," τουτὶ μὲν αἷμα καὶ οὐκ ἰχὼρ οἷός πέρ τε ῥέει μακάρεσσι θεοῖσι". Πλούταρχος δ’ αὐτὸν Ἀλέξανδρον τοῦτο λέξαι πρὸς τοὺς φίλους φησίν. ἀλλὰ καὶ ἄλλοτε προπίνοντα αὐτῷ τὸν Ἀνάξαρχον δεῖξαι τὴν κύλικα καὶ εἰπεῖν βεβλήσεταί τις θεῶν βροτησίᾳ χερί.

houtos dia ten apatheian kai eukolian tou biou Eudaimonikos ekaleito; kai en ek tou rhastou dynatos sophronizein. ton goun Alexandron oiomenon einai theon epestrepsen; epeide gar ek tinos pleges eiden auto katarreon ahima, deixas te cheiri pros auton phesi," touti men ahima kai ouk ichor ohios per te rheei makaressi theoisi". Ploutarchos d’ auton Alexandron touto lexai pros tous philous phesin. alla kai allote propinonta auto ton Anaxarchon deixai ten kylika kai eipein beblesetai tis theon brotesia cheri.