§ 17 — Idylles

ἐκ Διὸς ἀρχώμεσθα καὶ ἐς Δία λήγετε Μοῖσαι,

ek Dios archomestha kai es Dia legete Moisai,

ἀθανάτων τὸν ἄριστον ἐπὴν αὐδῶμεν ἀοιδαῖς·

athanaton ton ariston epen audomen aoidais;

ἀνδρῶν δ’ αὖ Πτολεμαῖος ἐνὶ πρώτοισι λεγέσθω

andron d’ au Ptolemaios eni protoisi legestho

καὶ πύματος καὶ μέσσος· ὁ γὰρ προφερέστατος ἄλλων.

kai pymatos kai messos; ho gar propherestatos allon.

ἥρωες, τοὶ πρόσθεν ἀφ’ ἡμιθέων ἐγένοντο,

heroes, toi prosthen aph’ hemitheon egenonto,

ῥέξαντες καλὰ ἔργα σοφῶν ἐκύρησαν ἀοιδῶν·

rhexantes kala erga sophon ekyresan aoidon;

αὐτὰρ ἐγὼ Πτολεμαῖον ἐπιστάμενος καλὰ εἰπεῖν

autar ego Ptolemaion epistamenos kala eipein

ὑμνήσαιμ’· ὕμνοι δὲ καὶ ἀθανάτων γέρας αὐτῶν.

hymnesaim’; hymnoi de kai athanaton geras auton.

Ἴδαν ἐς πολύδενδρον ἀνὴρ ὑλατόμος ἐλθὼν

Idan es polydendron aner hylatomos elthon

παπταίνει, παρεόντος ἄδην, πόθεν ἄρξεται ἔργου.

paptainei, pareontos aden, pothen arxetai ergou.

τί πρῶτον καταλέξω; ἐπεὶ πάρα μυρία εἰπεῖν,

ti proton katalexo? epei para myria eipein,

οἷσι θεοὶ τὸν ἄριστον ἐτίμησαν βασιλήων.

ohisi theoi ton ariston etimesan basileon.

ἐκ πατέρων οἷος μὲν ἔην τελέσαι μέγα ἔργον

ek pateron ohios men een telesai mega ergon

Λαγείδας Πτολεμαῖος, ὅτε φρεσὶν ἐγκατάθοιτο

Lageidas Ptolemaios, hote phresin enkatathoito

βουλάν, ἃν οὐκ ἄλλος ἀνὴρ οἷός τε νοῆσαι.

boulan, han ouk allos aner ohios te noesai.

τῆνον καὶ μακάρεσσι πατὴρ ὁμότιμον ἔθηκεν

tenon kai makaressi pater homotimon etheken

ἀθανάτοις, καί οἱ χρύσεος δόμος ἐν Διὸς οἴκῳ

athanatois, kai ohi chryseos domos en Dios oiko

δέδμηται· παρὰ δ’ αὐτὸν Ἀλέξανδρος φίλα εἰδὼς

dedmetai; para d’ auton Alexandros phila eidos

ἑδριάει, Πέρσαισι βαρὺς θεὸς αἰολομίτρας.

hedriaei, Persaisi barys theos aiolomitras.

ἀντία δ’ Ἡρακλῆος ἕδρα κενταυροφόνοιο

antia d’ Herakleos hedra kentaurophonoio

ἵδρυται στερεοῖο τετυγμένα ἐξ ἀδάμαντος·

hidrytai stereoio tetygmena ex adamantos;

ἔνθα σὺν ἄλλοισιν θαλίας ἔχει οὐρανίδαισι,

entha syn alloisin thalias echei ouranidaisi,

χαίρων υἱωνῶν περιώσιον υἱωνοῖσιν,

chairon yhionon periosion yhionoisin,

ὅττί σφεων Κρονίδης μελέων ἐξείλετο γῆρας,

hotti spheon Kronides meleon exeileto geras,

ἀθάνατοι δὲ καλεῦνται ἑοὶ νέποδες γεγαῶτες.

athanatoi de kaleuntai heoi nepodes gegaotes.

ἄμφω γὰρ πρόγονός σφιν ὁ καρτερὸς Ἡρακλείδας,

ampho gar progonos sphin ho karteros Herakleidas,

ἀμφότεροι δ’ ἀριθμεῦνται ἐς ἔσχατον Ἡρακλῆα.

amphoteroi d’ arithmeuntai es eschaton Heraklea.

τῷ καὶ ἐπεὶ δαίτηθεν ἴοι κεκορημένος ἤδη

to kai epei daitethen ioi kekoremenos ede

νέκταρος εὐόδμοιο φίλας ἐς δῶμ’ ἀλόχοιο,

nektaros euodmoio philas es dom’ alochoio,

τῷ μὲν τόξον ἔδωκεν ὑπωλένιόν τε φαρέτραν,

to men toxon edoken hypolenion te pharetran,

τῷ δὲ σιδάρειον σκύταλον κεχαραγμένον ὄζοις.

to de sidareion skytalon kecharagmenon ozois.

οἱ δ’ εἰς ἀμβρόσιον θάλαμον λευκοσφύρου Ἥβης

ohi d’ eis ambrosion thalamon leukosphyrou Hebes

ὅπλα καὶ αὐτὸν ἄγουσι γενειήταν Διὸς υἱόν.

hopla kai auton agousi geneietan Dios yhion.

οἵα δ’ ἐν πινυταῖσι περικλειτὰ Βερενίκα

ohia d’ en pinytaisi perikleita Berenika

ἔπρεπε θηλυτέραις, ὄφελος μέγα γειναμένοισι.

eprepe thelyterais, ophelos mega geinamenoisi.

τᾷ μὲν Κύπρον ἔχοισα Διώνας πότνια κούρα

ta men Kypron echoisa Dionas potnia koura

κόλπον ἐς εὐώδη ῥαδινὰς ἐσεμάξατο χεῖρας.

kolpon es euode rhadinas esemaxato cheiras.

τῷ οὔπω τινὰ φαντὶ ἁδεῖν τόσον ἀνδρὶ γυναικῶν,

to oupo tina phanti hadein toson andri gynaikon,

ὅσσόν περ Πτολεμαῖος ἑὴν ἐφίλησεν ἄκοιτιν.

hosson per Ptolemaios heen ephilesen akoitin.

ἦ μὰν ἀντεφιλεῖτο πολὺ πλέον· ὧδέ κε παισὶ

e man antephileito poly pleon; hode ke paisi

θαρσήσας σφετέροισιν ἐπιτρέποι οἶκον ἅπαντα,

tharsesas spheteroisin epitrepoi oikon hapanta,

ὁππότε κεν φιλέων βαίνῃ λέχος ἐς φιλεούσης.

hoppote ken phileon baine lechos es phileouses.

ἀστόργου δὲ γυναικὸς ἐπ’ ἀλλοτρίῳ νόος αἰεί,

astorgou de gynaikos ep’ allotrio noos aiei,

ῥηίδιοι δὲ γοναί, τέκνα δ’ οὐ ποτεοικότα πατρί.

rheidioi de gonai, tekna d’ ou poteoikota patri.

κάλλει ἀριστεύουσα θεάων πότν’ Ἀφροδίτα,

kallei aristeuousa theaon potn’ Aphrodita,

σοὶ τήνα μεμέλητο· σέθεν δ’ ἕνεκεν Βερενίκα

soi tena memeleto; sethen d’ heneken Berenika

εὐειδὴς Ἀχέροντα πολύστονον οὐκ ἐπέρασεν,

eueides Acheronta polystonon ouk eperasen,

ἀλλά μιν ἁρπάξασα, πάροιθ’ ἐπὶ νῆα κατελθεῖν

alla min harpaxasa, paroith’ epi nea katelthein

κυανέαν καὶ στυγνὸν ἀεὶ πορθμῆα καμόντων,

kyanean kai stygnon aei porthmea kamonton,

ἐς ναὸν κατέθηκας, ἑᾶς δ’ ἀπεδάσσαο τιμᾶς.

es naon katethekas, heas d’ apedassao timas.

πᾶσιν δ’ ἤπιος ἥδε βροτοῖς μαλακοὺς μὲν ἔρωτας

pasin d’ epios hede brotois malakous men erotas

προσπνείει, κούφας δὲ διδοῖ ποθέοντι μερίμνας.—

prospneiei, kouphas de didoi potheonti merimnas.—

Ἀργεία κυάνοφρυ, σὺ λαοφόνον Διομήδεα

Argeia kyanophry, sy laophonon Diomedea

μισγομένα Τυδῆι τέκες, Καλυδώνιον ἄνδρα,

misgomena Tydei tekes, Kalydonion andra,

ἀλλὰ Θέτις βαθύκολπος ἀκοντιστὰν Ἀχιλῆα

alla Thetis bathykolpos akontistan Achilea

Αἰακίδᾳ Πηλῆι, σὲ δ’ αἰχμητὰ Πτολεμαῖε

Aiakida Pelei, se d’ aichmeta Ptolemaie

αἰχμητᾷ Πτολεμαίῳ ἀρίζηλος Βερενίκα.

aichmeta Ptolemaio arizelos Berenika.

καί σε Κόως ἀτίταλλε βρέφος νεογιλλὸν ἐόντα,

kai se Koos atitalle brephos neogillon eonta,

δεξαμένα παρὰ ματρός, ὅτε πρώταν ἴδες ἀῶ.

dexamena para matros, hote protan ides ao.

ἔνθα γὰρ Εἰλείθυιαν ἐβώσατο λυσίζωνον

entha gar Eileithyian ebosato lysizonon

Ἀντιγόνας θυγάτηρ βεβαρημένα ὠδίνεσσιν·

Antigonas thygater bebaremena odinessin;

ἡ δέ οἱ εὐμενέοισα παρίστατο, κὰδ δ’ ἄρα πάντων

he de ohi eumeneoisa paristato, kad d’ ara panton

νωδυνίαν κατέχευε μελῶν· ὁ δὲ πατρὶ ἐοικὼς

nodynian katecheue melon; ho de patri eoikos

παῖς ἀγαπητὸς ἔγεντο. Κόως δ’ ὀλόλυξεν ἰδοῖσα,

pais agapetos egento. Koos d’ ololyxen idoisa,

φᾶ δὲ καθαπτομένα βρέφεος χείρεσσι φίλῃσιν·"

pha de kathaptomena brepheos cheiressi philesin;"

ὄλβιε κοῦρε γένοιο, τίοις δέ με τόσσον, ὅσον περ

olbie koure genoio, tiois de me tosson, hoson per

Δᾶλον ἐτίμησεν κυανάμπυκα Φοῖβος Ἀπόλλων·

Dalon etimesen kyanampyka Phoibos Apollon;

ἐν δὲ μιᾷ τιμᾷ Τρίοπον καταθεῖο κολώναν,

en de mia tima Triopon katatheio kolonan,

ἶσον Δωριέεσσι νέμων γέρας ἐγγὺς ἐοῦσιν".

ison Dorieessi nemon geras engys eousin".

ἶσον καὶ Ῥήναιαν ἄναξ ἐφίλησεν Ἀπόλλων.

ison kai Rhenaian anax ephilesen Apollon.

ὣς ἄρα νᾶσος ἔειπεν· ὁ δ’ ὑψόθεν ἔκλαγε φωνᾷ

hos ara nasos eeipen; ho d’ hypsothen eklage phona

ἐς τρὶς ἀπὸ νεφέων μέγας αἰετὸς αἴσιος ὄρνις.

es tris apo nepheon megas aietos aisios ornis.

Ζηνός που τόδε σᾶμα. Διὶ Κρονίωνι μέλοντι

Zenos pou tode sama. Dii Kronioni melonti

αἰδοῖοι βασιλῆες· ὁ δ’ ἔξοχος, ὅν κε φιλήσῃ

aidoioi basilees; ho d’ exochos, hon ke philese

γεινόμενον τὰ πρῶτα· πολὺς δέ οἱ ὄλβος ὀπαδεῖ,

geinomenon ta prota; polys de ohi olbos opadei,

πολλᾶς δὲ κρατέει γαίας, πολλᾶς δὲ θαλάσσας.

pollas de krateei gaias, pollas de thalassas.

μυρίαι ἄπειροί τε καὶ ἔθνεα μυρία φωτῶν

myriai apeiroi te kai ethnea myria photon

λήιον ἀλδήσκουσιν ὀφελλόμεναι Διὸς ὄμβρῳ·

leion aldeskousin ophellomenai Dios ombro;

ἀλλ’ οὔτις τόσα φύει, ὅσα χθαμαλὰ Αἴγυπτος,

all’ outis tosa phyei, hosa chthamala Aigyptos,

Νεῖλος ἀναβλύζων διερὰν ὅτε βώλακα θρύπτει.

Neilos anablyzon dieran hote bolaka thryptei.

οὐδέ τις ἄστεα τόσσα βροτῶν ἔχει ἔργα δαέντων.

oude tis astea tossa broton echei erga daenton.

τρεῖς μέν οἱ πολίων ἑκατοντάδες ἐνδέδμηνται,

treis men ohi polion hekatontades endedmentai,

τρεῖς δ’ ἄρα χιλιάδες τρισσαῖς ἐπὶ μυριάδεσσι,

treis d’ ara chiliades trissais epi myriadessi,

δοιαὶ δὲ τριάδες, μετὰ δέ σφισιν ἐννεάδες τρεῖς·

doiai de triades, meta de sphisin enneades treis;

τῶν πάντων Πτολεμαῖος ἀγήνωρ ἐμβασιλεύει.

ton panton Ptolemaios agenor embasileuei.

καὶ μὴν Φοινίκας ἀποτέμνεται Ἀρραβίας τε

kai men Phoinikas apotemnetai Arrabias te

καὶ Συρίας Λιβύας τε κελαινῶν τ’ Αἰθιοπήων.

kai Syrias Libyas te kelainon t’ Aithiopeon.

Παμφύλοισί τε πᾶσι καὶ αἰχμηταῖς Κιλίκεσσι

Pamphyloisi te pasi kai aichmetais Kilikessi

σαμαίνει, Λυκίοις τε φιλοπτολέμοισί τε Καρσί,

samainei, Lykiois te philoptolemoisi te Karsi,

καὶ νάσοις Κυκλάδεσσιν, ἐπεί οἱ νᾶες ἄρισται

kai nasois Kykladessin, epei ohi naes aristai

πόντον ἐπιπλώοντι, θάλασσα δὲ πᾶσα καὶ αἶα

ponton epiploonti, thalassa de pasa kai aia

καὶ ποταμοὶ κελάδοντες ἀνάσσονται Πτολεμαίῳ.

kai potamoi keladontes anassontai Ptolemaio.

πολλοὶ δ’ ἱππῆες, πολλοὶ δέ μιν ἀσπιδιῶται.

polloi d’ hippees, polloi de min aspidiotai.

χαλκῷ μαρμαίροντι σεσαγμένοι ἀμφαγέρονται.

chalko marmaironti sesagmenoi amphagerontai.

ὄλβῳ μὲν πάντάς κε καταβρίθοι βασιλῆας·

olbo men pantas ke katabrithoi basileas;

τόσσον ἐπ’ ἆμαρ ἕκαστον ἐς ἀφνεὸν ἔρχεται οἶκον

tosson ep’ amar hekaston es aphneon erchetai oikon

πάντοθε. λαοὶ δ’ ἔργα περιστέλλουσιν ἕκηλοι.

pantothe. laoi d’ erga peristellousin hekeloi.

οὐ γάρ τις δηίων πολυκήτεα Νεῖλον ὑπερβὰς

ou gar tis deion polyketea Neilon hyperbas

πεζὸς ἐν ἀλλοτρίαισι βοὰν ἐστάσατο κώμαις,

pezos en allotriaisi boan estasato komais,

οὐδέ τις αἰγιαλόνδε θοᾶς ἐξάλατο ναὸς

oude tis aigialonde thoas exalato naos

θωρηχθεὶς ἐπὶ βουσὶν ἀνάρσιος Αἰγυπτίῃσι·

thorechtheis epi bousin anarsios Aigyptiesi;

τοῖος ἀνὴρ πλατέεσσιν ἐνίδρυται πεδίοισι

toios aner plateessin enidrytai pedioisi

ξανθοκόμας Πτολεμαῖος, ἐπιστάμενος δόρυ πάλλειν,

xanthokomas Ptolemaios, epistamenos dory pallein,

ᾧ ἐπὶ πάγχυ μέλει πατρώια πάντα φυλάσσειν

ho epi panchy melei patroia panta phylassein

οἷ’ ἀγαθῷ βασιλῆι, τὰ δὲ κτεατίζεται αὐτός.

ohi’ agatho basilei, ta de kteatizetai autos.

οὐ μὰν ἀχρεῖός γε δόμῳ ἐνὶ πίονι χρυσὸς

ou man achreios ge domo eni pioni chrysos

μυρμάκων ἅτε πλοῦτος ἀεὶ κέχυται μογεόντων·

myrmakon hate ploutos aei kechytai mogeonton;

ἀλλὰ πολὺν μὲν ἔχοντι θεῶν ἐρικυδέες οἶκοι,

alla polyn men echonti theon erikydees oikoi,

αἰὲν ἀπαρχομένοιο σὺν ἄλλοισιν γεράεσσι,

aien aparchomenoio syn alloisin geraessi,

πολλὸν δ’ ἰφθίμοισι δεδώρηται βασιλεῦσι,

pollon d’ iphthimoisi dedoretai basileusi,

πολλὸν δὲ πτολίεσσι, πολὺν δ’ ἀγαθοῖσιν ἑταίροις.

pollon de ptoliessi, polyn d’ agathoisin hetairois.

οὐδὲ Διωνύσου τις ἀνὴρ ἱεροὺς κατ’ ἀγῶνας

oude Dionysou tis aner hierous kat’ agonas

ἵκετ’ ἐπιστάμενος λιγυρὰν ἀναμέλψαι ἀοιδάν,

hiket’ epistamenos ligyran anamelpsai aoidan,

ᾧ οὐ δωτίναν ἀντάξιον ὤπασε τέχνας.

ho ou dotinan antaxion opase technas.

Μουσάων δ’ ὑποφῆται ἀείδοντι Πτολεμαῖον

Mousaon d’ hypophetai aeidonti Ptolemaion

ἀντ’ εὐεργεσίας. τί δὲ κάλλιον ἀνδρί κεν εἴη

ant’ euergesias. ti de kallion andri ken eie

ὀλβίῳ ἢ κλέος ἐσθλὸν ἐν ἀνθρώποισιν ἀρέσθαι;

olbio e kleos esthlon en anthropoisin aresthai?

τοῦτο καὶ Ἀτρείδαισι μένει· τὰ δὲ μυρία τῆνα,

touto kai Atreidaisi menei; ta de myria tena,

ὅσσα μέγαν Πριάμοιο δόμον κτεάτισσαν ἑλόντες,

hossa megan Priamoio domon kteatissan helontes,

ἀέρι πᾳ κέκρυπται, ὅθεν πάλιν οὐκέτι νόστος·

aeri pa kekryptai, hothen palin ouketi nostos;

μοῦνος δὲ προτέρων τε καὶ ὧν ἔτι θερμὰ κονία

mounos de proteron te kai hon eti therma konia

στειβομένα καθύπερθε ποδῶν ἐκμάσσεται ἴχνη,

steibomena kathyperthe podon ekmassetai ichne,

ματρὶ φίλᾳ καὶ πατρὶ θυώδεας εἵσατο ναούς·

matri phila kai patri thyodeas ehisato naous;

ἐν δ’ αὐτοὺς χρυσῷ περικαλλέας ἠδ’ ἐλέφαντι

en d’ autous chryso perikalleas ed’ elephanti

ἵδρυται πάντεσσιν ἐπιχθονίοισιν ἀρωγούς.

hidrytai pantessin epichthonioisin arogous.

πολλὰ δὲ πιανθέντα βοῶν ὅγε μηρία καίει

polla de pianthenta boon hoge meria kaiei

μησὶ περιπλομένοισιν ἐρευθομένων ἐπὶ βωμῶν,

mesi periplomenoisin ereuthomenon epi bomon,

αὐτός τ’ ἰφθίμα τ’ ἄλοχος, τᾶς οὔτις ἀρείων

autos t’ iphthima t’ alochos, tas outis areion

νυμφίον ἐν μεγάροισι γυνὰ περιβάλλετ’ ἀγοστῷ,

nymphion en megaroisi gyna periballet’ agosto,

ἐκ θυμοῦ στέργοισα κασίγνητόν τε πόσιν τε.

ek thymou stergoisa kasigneton te posin te.

ὧδε καὶ ἀθανάτων ἱερὸς γάμος ἐξετελέσθη,

hode kai athanaton hieros gamos exetelesthe,

οὓς τέκετο κρείουσα Ῥέα βασιλῆας Ὀλύμπου·

hous teketo kreiousa Rhea basileas Olympou;

ἓν δὲ λέχος στόρνυσιν ἰαύειν Ζηνὶ καὶ Ἥρῃ

hen de lechos stornysin iauein Zeni kai Here

χεῖρας φοιβήσασα μύροις ἔτι παρθένος Ἶρις.

cheiras phoibesasa myrois eti parthenos Iris.

χαῖρε ἄναξ Πτολεμαῖε· σέθεν δ’ ἐγὼ ἶσα καὶ ἄλλων

chaire anax Ptolemaie; sethen d’ ego isa kai allon

μνάσομαι ἡμιθέων, δοκέω δ’ ἔπος οὐκ ἀπόβλητον

mnasomai hemitheon, dokeo d’ epos ouk apobleton

φθέγξομαι ἐσσομένοις· ἀρετήν γε μὲν ἐκ Διὸς αἰτεῦ.

phthenxomai essomenois; areten ge men ek Dios aiteu.