Livre 2, § 22 — Esquisses pyrrhoniennes

Οὐκ ἄτοπον δὲ ἴσως καὶ τῷ περὶ τῶν σοφισμάτων ἐπιστῆσαι λόγῳ διὰ βραχέων, ἐπεὶ καὶ εἰς τὴν τούτων διάλυσιν ἀναγκαίαν εἶναι λέγουσι τὴν διαλεκτικὴν οἱ σεμνύνοντες αὐτήν. εἰ γὰρ τῶν τε ἀληθῶν καὶ ψευδῶν λόγων, φασίν, ἐστὶν αὕτη διαγνωστική, ψευδεῖς δὲ λόγοι καὶ τὰ σοφίσματα, καὶ τούτων ἂν εἴη διακριτικὴ λυμαινομένων τὴν ἀλήθειαν φαινομέναις πιθανότησιν. ὅθεν ὡς βοηθοῦντες οἱ διαλεκτικοὶ σαλεύοντι τῷ βίῳ καὶ τὴν ἔννοιαν καὶ τὰς διαφορὰς καὶ τὰς ἐπιλύσεις δὴ τῶν σοφισμάτων μετὰ σπουδῆς ἡμᾶς πειρῶνται διδάσκειν, λέγοντες σόφισμα εἶναι λόγον πιθανὸν καὶ δεδολιευμένον ὥστε προσδέξασθαι τὴν ἐπιφορὰν ἤτοι ψευδῆ ἢ ὡμοιωμένην ψευδεῖ ἢ ἄδηλον ἢ ἄλλως ἀπρόσδεκτον,

Ouk atopon de isos kai to peri ton sophismaton epistesai logo dia bracheon, epei kai eis ten touton dialysin anankaian einai legousi ten dialektiken ohi semnynontes auten. ei gar ton te alethon kai pseudon logon, phasin, estin haute diagnostike, pseudeis de logoi kai ta sophismata, kai touton an eie diakritike lymainomenon ten aletheian phainomenais pithanotesin. hothen hos boethountes ohi dialektikoi saleuonti to bio kai ten ennoian kai tas diaphoras kai tas epilyseis de ton sophismaton meta spoudes hemas peirontai didaskein, legontes sophisma einai logon pithanon kai dedolieumenon hoste prosdexasthai ten epiphoran etoi pseude e homoiomenen pseudei e adelon e allos aprosdekton,

οἷον ψευδῆ μὲν ὡς ἐπὶ <τούτου> τοῦ ἔχει ‘οὐδεὶς δίδωσι κατηγόρημα πιεῖν· κατηγόρημα δέ ἐστι τὸ ἀψίνθιον πιεῖν· οὐδεὶς ἄρα δίδωσιν ἀψίνθιον πιεῖν’, ἔτι δὲ ὅμοιον ψευδεῖ ὡς ἐπὶ τούτου ‘ὃ μήτε ἐνεδέχετο μήτε ἐνδέχεται, τοῦτο οὐκ ἔστιν ἄτοπον· οὔτε δὲ ἐνεδέχετο οὔτε ἐνδέχεται τὸ ὁ ἰατρός, καθὸ ἰατρός ἐστι, φονεύει· <οὐκ ἄτοπόν ἐστι τὸ ὁ ἰατρός, καθὸ ἰατρός ἐστι, φονεύει>’.

ohion pseude men hos epi <toutou> tou echei ‘oudeis didosi kategorema piein; kategorema de esti to apsinthion piein; oudeis ara didosin apsinthion piein’, eti de homoion pseudei hos epi toutou ‘ho mete enedecheto mete endechetai, touto ouk estin atopon; oute de enedecheto oute endechetai to ho iatros, katho iatros esti, phoneuei; <ouk atopon esti to ho iatros, katho iatros esti, phoneuei>’.

ἔτι δὲ ἄδηλον οὕτως ‘οὐχὶ καὶ ἠρώτηκά τί σε πρῶτον, καὶ οὐχὶ οἱ ἀστέρες ἄρτιοί εἰσιν· ἠρώτηκα δέ τί σε πρῶτον· οἱ ἄρα ἀστέρες ἄρτιοί εἰσιν’. ἔτι δὲ ἀπρόσδεκτον ἄλλως, ὡς οἱ λεγόμενοι σολοικίζοντες λόγοι, οἷον ‘ὃ βλέπεις, ἔστιν· βλέπεις δὲ φρενιτικόν· ἔστιν ἄρα φρενιτικόν’. ‘ὃ ὁρᾷς, ἔστιν· ὁρᾷς δὲ φλεγμαίνοντα τόπον· ἔστιν ἄρα φλεγμαίνοντα τόπον’.

eti de adelon houtos ‘ouchi kai eroteka ti se proton, kai ouchi ohi asteres artioi eisin; eroteka de ti se proton; ohi ara asteres artioi eisin’. eti de aprosdekton allos, hos ohi legomenoi soloikizontes logoi, ohion ‘ho blepeis, estin; blepeis de phrenitikon; estin ara phrenitikon’. ‘ho horas, estin; horas de phlegmainonta topon; estin ara phlegmainonta topon’.

εἶτα μέντοι καὶ τὰς ἐπιλύσεις αὐτῶν [ὁρᾶν ἤτοι] παριστᾶν ἐπιχειροῦσι, λέγοντες ἐπὶ μὲν τοῦ πρώτου σοφίσματος, ὅτι ἄλλο διὰ τῶν λημμάτων συγκεχώρηται καὶ ἄλλο ἐπενήνεκται. συγκεχώρηται γὰρ τὸ μὴ πίνεσθαι κατηγόρημα, καὶ εἶναι κατηγόρημα τὸ ἀψίνθιον πίνειν, οὐκ αὐτὸ τὸ ἀψίνθιον. διὸ δέον ἐπιφέρειν ‘οὐδεὶς ἄρα πίνει τὸ ἀψίνθιον πίνειν’, ὅπερ ἐστὶν ἀληθές, ἐπενήνεκται ‘οὐδεὶς ἄρα ἀψίνθιον πίνει’ ὅπερ ἐστὶ ψεῦδος, οὐ συναγόμενον ἐκ τῶν συγκεχωρημένων λημμάτων.

eita mentoi kai tas epilyseis auton [horan etoi] paristan epicheirousi, legontes epi men tou protou sophismatos, hoti allo dia ton lemmaton synkechoretai kai allo epenenektai. synkechoretai gar to me pinesthai kategorema, kai einai kategorema to apsinthion pinein, ouk auto to apsinthion. dio deon epipherein ‘oudeis ara pinei to apsinthion pinein’, hoper estin alethes, epenenektai ‘oudeis ara apsinthion pinei’ hoper esti pseudos, ou synagomenon ek ton synkechoremenon lemmaton.

ἐπὶ δὲ τοῦ δευτέρου, ὅτι δοκεῖ μὲν ἐπὶ ψεῦδος ἀπάγειν ὡς ποιεῖν τοὺς ἀνεπιστάτους ὀκνεῖν αὐτῷ συγκατατίθεσθαι, συνάγει δὲ ἀληθές, τὸ ‘οὐκ ἄρα ἄτοπόν ἐστι τὸ ὁ ἰατρός, καθὸ ἰατρός ἐστι, φονεύει’. οὐδὲν γὰρ ἀξίωμα ἄτοπόν ἐστιν, ἀξίωμα δέ ἐστι τὸ ‘ὁ ἰατρός, καθὸ ἰατρός ἐστι, φονεύει. διὸ οὐδὲ τοῦτο ἄτοπον. ἡ δὲ ἐπὶ τὸ ἄδηλον ἀπαγωγή, φασίν,

epi de tou deuterou, hoti dokei men epi pseudos apagein hos poiein tous anepistatous oknein auto synkatatithesthai, synagei de alethes, to ‘ouk ara atopon esti to ho iatros, katho iatros esti, phoneuei’. ouden gar axioma atopon estin, axioma de esti to ‘ho iatros, katho iatros esti, phoneuei. dio oude touto atopon. he de epi to adelon apagoge, phasin,

ὅτι ἐκ τοῦ γένους τῶν μεταπιπτόντων ἐστίν. μηδενὸς γὰρ προηρωτημένου κατὰ τὴν ὑπόθεσιν τὸ ἀποφατικὸν τῆς συμπλοκῆς ἀληθὲς γίνεται, ψευδοῦς τῆς συμπλοκῆς οὔσης παρὰ τὸ ἐμπεπλέχθαι ψεῦδος τὸ ῾ἠρώτηκά τί σε πρῶτον’ ἐν αὐτῇ. μετὰ δὲ τὸ ἐρωτηθῆναι τὸ ἀποφατικὸν τῆς συμπλοκῆς, τῆς προσλήψεως ἀληθοῦς γενομένης ῾ἠρώτηκα δέ τί σε πρῶτον’, διὰ τὸ ἠρωτῆσθαι πρὸ τῆς προσλήψεως τὸ ἀποφατικὸν τῆς συμπλοκῆς ἡ τοῦ ἀποφατικοῦ τῆς συμπλοκῆς πρότασις γίνεται ψευδὴς τοῦ ἐν τῷ συμπεπλεγμένῳ ψεύδους γενομένου ἀληθοῦς· ὡς μηδέποτε δύνασθαι συναχθῆναι τὸ συμπέρασμα μὴ συνυπάρχοντος τοῦ ἀποφατικοῦ τῆς συμπλοκῆς τῇ προσλήψει.

hoti ek tou genous ton metapiptonton estin. medenos gar proerotemenou kata ten hypothesin to apophatikon tes symplokes alethes ginetai, pseudous tes symplokes ouses para to empeplechthai pseudos to ῾eroteka ti se proton’ en aute. meta de to erotethenai to apophatikon tes symplokes, tes proslepseos alethous genomenes ῾eroteka de ti se proton’, dia to erotesthai pro tes proslepseos to apophatikon tes symplokes he tou apophatikou tes symplokes protasis ginetai pseudes tou en to sympeplegmeno pseudous genomenou alethous; hos medepote dynasthai synachthenai to symperasma me synyparchontos tou apophatikou tes symplokes te proslepsei.

τοὺς δὲ τελευταίους, φασὶν ἔνιοι, τοὺς σολοικίζοντας λόγους, ἀτόπως ἐπάγεσθαι παρὰ τὴν συνήθειαν.

tous de teleutaious, phasin enioi, tous soloikizontas logous, atopos epagesthai para ten synetheian.

Τοιαῦτα μὲν οὖν τινες διαλεκτικοί φασι περὶ σοφισμάτων (καὶ γὰρ ἄλλοι ἄλλα λέγουσιν)· ταῦτα δὲ τὰς μὲν τῶν εἰκαιοτέρων ἀκοὰς ἴσως δύναται γαργαλίζειν, περιττὰ δέ ἐστι καὶ μάτην αὐτοῖς πεπονημένα. καὶ τοῦτο δυνατὸν μὲν ἴσως καὶ ἀπὸ τῶν ἤδη λελεγμένων ἡμῖν ὁρᾶν· ὑπεμνήσαμεν γάρ, ὅτι μὴ δύναται τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ ψεῦδος κατὰ τοὺς διαλεκτικοὺς καταλαμβάνεσθαι, ποικίλως τε ἄλλως καὶ τῷ τὰ μαρτύρια τῆς συλλογιστικῆς δυνάμεως αὐτῶν, τὴν ἀπόδειξιν καὶ τοὺς ἀναποδείκτους διατρέπεσθαι λόγους.

Toiauta men oun tines dialektikoi phasi peri sophismaton (kai gar alloi alla legousin); tauta de tas men ton eikaioteron akoas isos dynatai gargalizein, peritta de esti kai maten autois peponemena. kai touto dynaton men isos kai apo ton ede lelegmenon hemin horan; hypemnesamen gar, hoti me dynatai to alethes kai to pseudos kata tous dialektikous katalambanesthai, poikilos te allos kai to ta martyria tes syllogistikes dynameos auton, ten apodeixin kai tous anapodeiktous diatrepesthai logous.

εἰς δὲ τὸν προκείμενον τόπον ἰδίως καὶ ἄλλα μὲν πολλὰ λέγειν ἔνεστιν, ὡς δὲ ἐν συντόμῳ νῦν τόδε λεκτέον. ὅσα μὲν σοφίσματα ἰδίως ἡ διαλεκτικὴ δύνασθαι δοκεῖ διελέγχειν, τούτων ἡ διάλυσις ἄχρηστός ἐστιν· ὅσων δὲ ἡ διάλυσις χρησιμεύει, ταῦτα ὁ μὲν διαλεκτικὸς οὐκ ἂν διαλύσειεν, οἱ δὲ ἐν ἑκάστῃ τέχνῃ τὴν ἐπὶ τῶν πραγμάτων παρακολούθησιν ἐσχηκότες.

eis de ton prokeimenon topon idios kai alla men polla legein enestin, hos de en syntomo nyn tode lekteon. hosa men sophismata idios he dialektike dynasthai dokei dielenchein, touton he dialysis achrestos estin; hoson de he dialysis chresimeuei, tauta ho men dialektikos ouk an dialyseien, ohi de en hekaste techne ten epi ton pragmaton parakolouthesin eschekotes.

εὐθέως γοῦν, ἵνα ἑνὸς ἢ δευτέρου μνησθῶμεν παραδείγματος, ἐρωτηθέντος [ἰατρῷ] τοιούτου σοφίσματος ‘κατὰ τὰς νόσους ἐν ταῖς παρακμαῖς τήν τε ποικίλην δίαιταν καὶ τὸν οἶνον δοκιμαστέον· ἐπὶ πάσης δὲ τυπώσεως νόσου πρὸ τῆς πρώτης διατρίτου πάντως γίνεται παρακμή· ἀναγκαῖον ἄρα πρὸ τῆς πρώτης διατρίτου τήν τε ποικίλην δίαιταν καὶ τὸν οἶνον ὡς τὸ πολὺ παραλαμβάνειν’ ὁ μὲν διαλεκτικὸς οὐδὲν ἂν εἰπεῖν ἔχοι πρὸς διάλυσιν τοῦ λόγου, καίτοι χρησίμην οὖσαν,

eutheos goun, hina henos e deuterou mnesthomen paradeigmatos, erotethentos [iatro] toioutou sophismatos ‘kata tas nosous en tais parakmais ten te poikilen diaitan kai ton oinon dokimasteon; epi pases de typoseos nosou pro tes protes diatritou pantos ginetai parakme; anankaion ara pro tes protes diatritou ten te poikilen diaitan kai ton oinon hos to poly paralambanein’ ho men dialektikos ouden an eipein echoi pros dialysin tou logou, kaitoi chresimen ousan,

ὁ δὲ ἰατρὸς διαλύσεται τὸ σόφισμα, εἰδὼς ὅτι παρακμὴ λέγεται διχῶς, ἥ τε τοῦ ὅλου νοσήματος καὶ ἡ ἑκάστης ἐπιτάσεως μερικῆς ἀπὸ τῆς ἀκμῆς ῥοπὴ πρὸς τὸ κρεῖσσον, καὶ πρὸ μὲν τῆς πρώτης διατρίτου ὡς τὸ πολὺ γίνεται παρακμὴ ἡ τῆς ἐπιτάσεως τῆς μερικῆς, τὴν δὲ ποικίλην δίαιταν οὐκ ἐν ταύτῃ δοκιμάζομεν ἀλλ’ ἐν τῇ παρακμῇ τοῦ ὅλου νοσήματος. ὅθεν καὶ διηρτῆσθαι λέξει τὰ λήμματα τοῦ λόγου, ἑτέρας μὲν παρακμῆς ἐν τῷ προτέρῳ λήμματι λαμβανομένης, τουτέστι τῆς τοῦ ὅλου πάθους, ἑτέρας δὲ ἐν τῷ δευτέρῳ, τουτέστι τῆς μερικῆς.

ho de iatros dialysetai to sophisma, eidos hoti parakme legetai dichos, he te tou holou nosematos kai he hekastes epitaseos merikes apo tes akmes rhope pros to kreisson, kai pro men tes protes diatritou hos to poly ginetai parakme he tes epitaseos tes merikes, ten de poikilen diaitan ouk en taute dokimazomen all’ en te parakme tou holou nosematos. hothen kai diertesthai lexei ta lemmata tou logou, heteras men parakmes en to protero lemmati lambanomenes, toutesti tes tou holou pathous, heteras de en to deutero, toutesti tes merikes.

πάλιν τε ἐπί τινος πυρέσσοντος κατὰ πύκνωσιν ἐπιτεταμένην ἐρωτηθέντος τοῦ τοιούτου λόγου ‘τὰ ἐναντία τῶν ἐναντίων ἰάματά ἐστιν· ἐναντίον δὲ τῇ ὑποκειμένῃ πυρώσει τὸ ψυχρόν· κατάλληλον ἄρα τῇ ὑποκειμένῃ πυρώσει τὸ ψυχρόν’ ὁ μὲν διαλεκτικὸς ἡσυχάσει, ὁ δὲ ἰατρός,

palin te epi tinos pyressontos kata pyknosin epitetamenen erotethentos tou toioutou logou ‘ta enantia ton enantion iamata estin; enantion de te hypokeimene pyrosei to psychron; katallelon ara te hypokeimene pyrosei to psychron’ ho men dialektikos hesychasei, ho de iatros,

εἰδὼς τίνα μέν ἐστιν προηγουμένως προσεχῆ πάθη, τίνα δὲ συμπτώματα τούτων, ἐρεῖ μὴ ἐπὶ τῶν συμπτωμάτων προκόπτειν τὸν λόγον (ἀμέλει γοῦν πρὸς τὴν ἐπίχυσιν τοῦ ψυχροῦ πλείονα γίνεσθαι συμβαίνειν τὴν πύρωσιν) ἀλλ’ ἐπὶ τῶν προσεχῶν παθῶν, καὶ τὴν μὲν στέγνωσιν εἶναι προσεχῆ, ἥτις οὐ τὴν πύκνωσιν ἀλλὰ τὸν χαλαστικὸν τρόπον τῆς ἐπιμελείας ἀπαιτεῖ, τὸ δὲ τῆς ἐπακολουθούσης θερμασίας οὐ προηγουμένως προσεχές, ὅθεν μηδὲ τὸ κατάλληλον εἶναι δοκοῦν αὐτῇ.

eidos tina men estin proegoumenos proseche pathe, tina de symptomata touton, erei me epi ton symptomaton prokoptein ton logon (amelei goun pros ten epichysin tou psychrou pleiona ginesthai symbainein ten pyrosin) all’ epi ton prosechon pathon, kai ten men stegnosin einai proseche, hetis ou ten pyknosin alla ton chalastikon tropon tes epimeleias apaitei, to de tes epakolouthouses thermasias ou proegoumenos proseches, hothen mede to katallelon einai dokoun aute.

καὶ οὕτως μὲν ἐπὶ τοῖς σοφίσμασι τοῖς χρησίμως ἀπαιτοῦσι τὴν διάλυσιν οὐδὲν ἕξει λέγειν ὁ διαλεκτικός, ἐρωτήσας δὲ ἡμᾶς τοιούτους λόγους ‘εἰ οὐχὶ καὶ καλὰ κέρατα ἔχεις καὶ κέρατα ἔχεις, κέρατα ἔχεις· οὐχὶ δὲ καλὰ κέρατα ἔχεις καὶ κέρατα ἔχεις·

kai houtos men epi tois sophismasi tois chresimos apaitousi ten dialysin ouden hexei legein ho dialektikos, erotesas de hemas toioutous logous ‘ei ouchi kai kala kerata echeis kai kerata echeis, kerata echeis; ouchi de kala kerata echeis kai kerata echeis;

κέρατα ἄρα ἔχεις.’ ‘εἰ κινεῖταί τι, ἤτοι ἐν ᾧ ἔστι τόπῳ κινεῖται, ἢ ἐν ᾧ οὐκ ἔστι· οὔτε δὲ ἐν ᾧ ἔστιν (μένει γάρ), οὔτε [δὲ] ἐν ᾧ μὴ ἔστιν (πῶς γὰρ ἂν ἐνεργοίη τι ἐν ἐκείνῳ, ἐν ᾧ μηδὲ τὴν ἀρχὴν ἔστιν;)

kerata ara echeis.’ ‘ei kineitai ti, etoi en ho esti topo kineitai, e en ho ouk esti; oute de en ho estin (menei gar), oute [de] en ho me estin (pos gar an energoie ti en ekeino, en ho mede ten archen estin?)

οὐκ ἄρα κινεῖταί τι.’ ‘ἤτοι τὸ ὂν γίνεται ἢ τὸ μὴ ὄν. τὸ μὲν οὖν ὂν οὐ γίνεται (ἔστι γάρ)· ἀλλ’ οὐδὲ τὸ μὴ ὄν· (τὸ μὲν γὰρ γινόμενον πάσχει τι, τὸ δὲ μὴ ὂν οὐ πάσχει) οὐδὲν ἄρα γίνεται.

ouk ara kineitai ti.’ ‘etoi to on ginetai e to me on. to men oun on ou ginetai (esti gar); all’ oude to me on; (to men gar ginomenon paschei ti, to de me on ou paschei) ouden ara ginetai.

ἡ χιὼν ὕδωρ ἐστὶ πεπηγός· μέλαν δὲ τὸ ὕδωρ ἐστίν. μέλαινα ἄρα ἐστὶν ἡ χιών.’ καὶ τοιούτους ἀθροίσας ὕθλους συνάγει τὰς ὀφρῦς, καὶ προχειρίζεται τὴν διαλεκτικήν, καὶ πάνυ σεμνῶς ἐπιχειρεῖ κατασκευάζειν ἡμῖν δι’ ἀποδείξεων συλλογιστικῶν, ὅτι γίνεταί τι, καὶ ὅτι κινεῖταί τι, καὶ ὅτι ἡ χιών ἐστι λευκή, καὶ ὅτι κέρατα οὐκ ἔχομεν, καίτοι γε ἀρκοῦντος ἴσως τοῦ τὴν ἐνάργειαν αὐτοῖς ἀντιτιθέναι πρὸς τὸ θραύεσθαι τὴν διαβεβαιωτικὴν θέσιν διὰ τῆς ἐκ τῶν φαινομένων ἰσοσθενοῦς αὐτῶν ἀντιμαρτυρήσεως. ταῦτά τοι καὶ ἐρωτηθεὶς φιλόσοφος <τις> κατὰ τῆς κινήσεως λόγον σιωπῶν περιεπάτησεν, καὶ οἱ κατὰ τὸν βίον ἄνθρωποι πεζάς τε καὶ διαποντίους στέλλονται πορείας κατασκευάζουσί τε ναῦς καὶ οἰκίας καὶ παιδοποιοῦνται τῶν κατὰ τῆς κινήσεως καὶ γενέσεως ἀμελοῦντες λόγων.

he chion hydor esti pepegos; melan de to hydor estin. melaina ara estin he chion.’ kai toioutous athroisas hythlous synagei tas ophrys, kai procheirizetai ten dialektiken, kai pany semnos epicheirei kataskeuazein hemin di’ apodeixeon syllogistikon, hoti ginetai ti, kai hoti kineitai ti, kai hoti he chion esti leuke, kai hoti kerata ouk echomen, kaitoi ge arkountos isos tou ten enargeian autois antitithenai pros to thrauesthai ten diabebaiotiken thesin dia tes ek ton phainomenon isosthenous auton antimartyreseos. tauta toi kai erotetheis philosophos <tis> kata tes kineseos logon siopon periepatesen, kai ohi kata ton bion anthropoi pezas te kai diapontious stellontai poreias kataskeuazousi te naus kai oikias kai paidopoiountai ton kata tes kineseos kai geneseos amelountes logon.

φέρεται δὲ καὶ Ἡροφίλου τοῦ ἰατροῦ χαρίεν <τι> ἀπομνημόνευμα· συνεχρόνισε γὰρ οὗτος Διοδώρῳ, ἐναπειροκαλῶν τῇ διαλεκτικῇ λόγους διεξῄει σοφιστικοὺς κατά τε ἄλλων πολλῶν καὶ τῆς κινήσεως. ὡς οὖν ἐκβαλών ποτε ὦμον ὁ Διόδωρος ἧκε θεραπευθησόμενος ὡς τὸν Ἡρόφιλον, ἐχαριεντίσατο ἐκεῖνος πρὸς αὐτὸν λέγων ‘ἤτοι ἐν ᾧ ἦν τόπῳ ὁ ὦμος ὢν ἐκπέπτωκεν, ἢ ἐν ᾧ οὐκ ἦν· οὔτε δὲ ἐν ᾧ ἦν οὔτε ἐν ᾧ οὐκ ἦν· οὐκ ἄρα ἐκπέπτωκεν’, ὡς τὸν σοφιστὴν λιπαρεῖν ἐᾶν μὲν τοὺς τοιούτους λόγους, τὴν δὲ ἐξ ἰατρικῆς ἁρμόζουσαν αὐτῷ προσάγειν θεραπείαν.

pheretai de kai Herophilou tou iatrou charien <ti> apomnemoneuma; synechronise gar houtos Diodoro, enapeirokalon te dialektike logous diexeei sophistikous kata te allon pollon kai tes kineseos. hos oun ekbalon pote omon ho Diodoros heke therapeuthesomenos hos ton Herophilon, echarientisato ekeinos pros auton legon ‘etoi en ho en topo ho omos on ekpeptoken, e en ho ouk en; oute de en ho en oute en ho ouk en; ouk ara ekpeptoken’, hos ton sophisten liparein ean men tous toioutous logous, ten de ex iatrikes harmozousan auto prosagein therapeian.

ἀρκεῖ γάρ, οἶμαι, τὸ ἐμπείρως τε καὶ ἀδοξάστως κατὰ τὰς κοινὰς τηρήσεις τε καὶ προλήψεις βιοῦν, περὶ τῶν ἐκ δογματικῆς περιεργίας καὶ μάλιστα ἔξω τῆς βιωτικῆς χρείας λεγομένων ἐπέχοντας. εἰ οὖν ὅσα μὲν εὐχρήστως ἂν ἐπιλυθείη, ταῦτα οὐκ ἂν διαλύσαιτο ἡ διαλεκτική, ὅσα δὲ ἐπιλύεσθαι δοίη τις ἂν ἴσως ὑπ’ αὐτῆς σοφίσματα,. τούτων ἡ διάλυσις ἄχρηστός ἐστιν, ἄχρηστός ἐστι κατὰ τὴν ἐπίλυσιν τῶν σοφισμάτων ἡ διαλεκτική.

arkei gar, oimai, to empeiros te kai adoxastos kata tas koinas tereseis te kai prolepseis bioun, peri ton ek dogmatikes periergias kai malista exo tes biotikes chreias legomenon epechontas. ei oun hosa men euchrestos an epilytheie, tauta ouk an dialysaito he dialektike, hosa de epilyesthai doie tis an isos hyp’ autes sophismata,. touton he dialysis achrestos estin, achrestos esti kata ten epilysin ton sophismaton he dialektike.

Καὶ ἀπ’ αὐτῶν δὲ τῶν παρὰ τοῖς διαλεκτικοῖς λεγομένων ὁρμώμενός τις οὕτως ἂν συντόμως ὑπομνήσειε περιττὰ εἶναι τὰ περὶ τῶν σοφισμάτων παρ’ αὐτοῖς δὴ τεχνολογούμενα. ἐπὶ τὴν τέχνην τὴν διαλεκτικήν φασιν ὡρμηκέναι οἱ διαλεκτικοὶ οὐχ ἁπλῶς ὑπὲρ τοῦ γνῶναι τί ἐκ τίνος συνάγεται, ἀλλὰ προηγουμένως ὑπὲρ τοῦ δι’ ἀποδεικτικῶν λόγων τὰ ἀληθῆ καὶ τὰ ψευδῆ κρίνειν ἐπίστασθαι· λέγουσι γοῦν εἶναι τὴν διαλεκτικὴν ἐπιστήμην ἀληθῶν καὶ ψευδῶν καὶ οὐδετέρων.

Kai ap’ auton de ton para tois dialektikois legomenon hormomenos tis houtos an syntomos hypomneseie peritta einai ta peri ton sophismaton par’ autois de technologoumena. epi ten technen ten dialektiken phasin hormekenai ohi dialektikoi ouch haplos hyper tou gnonai ti ek tinos synagetai, alla proegoumenos hyper tou di’ apodeiktikon logon ta alethe kai ta pseude krinein epistasthai; legousi goun einai ten dialektiken epistemen alethon kai pseudon kai oudeteron.

ἐπεὶ τοίνυν αὐτοί φασιν ἀληθῆ λόγον εἶναι τὸν δι’ ἀληθῶν λημμάτων ἀληθὲς συνάγοντα συμπέρασμα, ἅμα τῷ ἐρωτηθῆναι λόγον ψεῦδος ἔχοντα τὸ συμπέρασμα εἰσόμεθα ὅτι ψευδής ἐστιν καὶ οὐ συγκαταθησόμεθα αὐτῷ. ἀνάγκη γὰρ καὶ αὐτὸν τὸν λόγον ἤτοι μὴ εἶναι συνακτικὸν ἢ μηδὲ τὰ λήμματα ἔχειν ἀληθῆ.

epei toinyn autoi phasin alethe logon einai ton di’ alethon lemmaton alethes synagonta symperasma, hama to erotethenai logon pseudos echonta to symperasma eisometha hoti pseudes estin kai ou synkatathesometha auto. ananke gar kai auton ton logon etoi me einai synaktikon e mede ta lemmata echein alethe.

καὶ τοῦτο δῆλον ἐκ τῶνδε. ἤτοι ἀκολουθεῖ τὸ ἐν τῷ λόγῳ ψευδὲς συμπέρασμα τῇ διὰ· τῶν λημμάτων αὐτοῦ συμπλοκῇ ἢ οὐκ ἀκολουθεῖ. ἀλλ’ μὲν οὐκ ἀκολουθεῖ, οὐδὲ συνακτικὸς λόγος ἔσται· λέγουσι γὰρ συνακτικὸν γίνεσθαι λόγον, ὅταν ἀκολουθῇ τῇ διὰ τῶν λημμάτων αὐτοῦ συμπλοκῇ τὸ ἐν αὐτῷ συμπέρασμα. εἰ δὲ ἀκολουθεῖ, ἀνάγκη καὶ τὴν διὰ τῶν λημμάτων συμπλοκὴν εἶναι ψευδῆ κατὰ τὰς αὐτῶν ἐκείνων τεχνολογίας· φασὶ γὰρ ὅτι τὸ ψεῦδος ψεύδει μὲν ἀκολουθεῖ, ἀληθεῖ δὲ οὐδαμῶς.

kai touto delon ek tonde. etoi akolouthei to en to logo pseudes symperasma te dia; ton lemmaton autou symploke e ouk akolouthei. all’ men ouk akolouthei, oude synaktikos logos estai; legousi gar synaktikon ginesthai logon, hotan akolouthe te dia ton lemmaton autou symploke to en auto symperasma. ei de akolouthei, ananke kai ten dia ton lemmaton symploken einai pseude kata tas auton ekeinon technologias; phasi gar hoti to pseudos pseudei men akolouthei, alethei de oudamos.

ὅτι δὲ ὁ μὴ συνακτικὸς ἢ μὴ ἀληθὴς λόγος κατὰ αὐτοὺς οὐδὲ ἀποδεικτικός ἐστιν, δῆλον ἐκ τῶν ἔμπροσθεν εἰρημένων. εἰ τοίνυν ἐρωτηθέντος λόγου, ἐν ᾧ ψεῦδός ἐστι τὸ συμπέρασμα, αὐτόθεν γινώσκομεν, ὅτι οὐκ ἔστιν ἀληθὴς οὐδὲ συνακτικὸς ὁ λόγος, ἐκ τοῦ συμπέρασμα ἔχειν ψευδές, οὐ συγκαταθησόμεθα αὐτῷ, κἂν μὴ γινώσκωμεν παρὰ τί τὸ ἀπατηλὸν ἔχει. ὥσπερ γὰρ οὐδ’ ὅτι ἀληθῆ ἐστι τὰ ὑπὸ τῶν ψηφοπαικτῶν γινόμενα συγκατατιθέμεθα, ἀλλ’ ἴσμεν ὅτι ἀπατῶσιν, κἂν μὴ γινώσκωμεν ὅπως ἀπατῶσιν, οὕτως οὐδὲ τοῖς ψευδέσι μέν, πιθανοῖς δὲ εἶναι δοκοῦσι λόγοις πειθόμεθα, κἂν μὴ γινώσκωμεν ὅπως παραλογίζονται.

hoti de ho me synaktikos e me alethes logos kata autous oude apodeiktikos estin, delon ek ton emprosthen eiremenon. ei toinyn erotethentos logou, en ho pseudos esti to symperasma, autothen ginoskomen, hoti ouk estin alethes oude synaktikos ho logos, ek tou symperasma echein pseudes, ou synkatathesometha auto, kan me ginoskomen para ti to apatelon echei. hosper gar oud’ hoti alethe esti ta hypo ton psephopaikton ginomena synkatatithemetha, all’ ismen hoti apatosin, kan me ginoskomen hopos apatosin, houtos oude tois pseudesi men, pithanois de einai dokousi logois peithometha, kan me ginoskomen hopos paralogizontai.

ἢ ἐπεὶ οὐ μόνον ἐπὶ ψεῦδος ἀπάγειν τὸ σόφισμά φασιν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ἄλλας ἀτοπίας, κοινότερον οὕτω συνερωτητέον. ὁ ἐρωτώμενος λόγος ἤτοι ἐπί τι ἀπρόσδεκτον ἡμᾶς ἄγει ἢ ἐπί τι τοιοῦτον ὡς χρῆναι αὐτὸ προσδέχεσθαι. ἀλλ’ εἰ μὲν τὸ δεύτερον, οὐκ ἀτόπως αὐτῷ συγκαταθησόμεθα· εἰ δὲ ἐπί τι ἀπρόσδεκτον, οὐχ ἡμᾶς τῇ ἀτοπίᾳ δεήσει συγκατατίθεσθαι προπετῶς διὰ τὴν πιθανότητα, ἀλλ’ ἐκείνους ἀφίστασθαι τοῦ λόγου τοῦ τοῖς ἀτόποις ἀναγκάζοντος συγκατατίθεσθαι, εἴγε μὴ ληρεῖν παιδαριωδῶς, ἀλλὰ τἀληθῆ ζητεῖν, ὡς ὑπισχνοῦνται, προῄρηνται.

e epei ou monon epi pseudos apagein to sophisma phasin, alla kai epi allas atopias, koinoteron houto syneroteteon. ho erotomenos logos etoi epi ti aprosdekton hemas agei e epi ti toiouton hos chrenai auto prosdechesthai. all’ ei men to deuteron, ouk atopos auto synkatathesometha; ei de epi ti aprosdekton, ouch hemas te atopia deesei synkatatithesthai propetos dia ten pithanoteta, all’ ekeinous aphistasthai tou logou tou tois atopois anankazontos synkatatithesthai, eige me lerein paidariodos, alla talethe zetein, hos hypischnountai, proerentai.

ὥσπερ γὰρ εἰ ὁδὸς εἴη ἐπί τινα κρημνὸν φέρουσα, οὐκ ὠθοῦμεν αὑτοὺς εἰς τὸν κρημνὸν διὰ τὸ ὁδόν τινα εἶναι φέρουσαν ἐπ’ αὐτόν, ἀλλ’ ἀφιστάμεθα τῆς ὁδοῦ διὰ τὸν κρημνόν, οὕτω καὶ εἰ λόγος εἴη ἐπί τι ὁμολογουμένως ἄτοπον ἡμᾶς ἀπάγων, οὐχὶ τῷ ἀτόπῳ συγκαταθησόμεθα διὰ τὸν λόγον, ἀλλ’ ἀποστησόμεθα τοῦ λόγου διὰ τὴν ἀτοπίαν.

hosper gar ei hodos eie epi tina kremnon pherousa, ouk othoumen hautous eis ton kremnon dia to hodon tina einai pherousan ep’ auton, all’ aphistametha tes hodou dia ton kremnon, houto kai ei logos eie epi ti homologoumenos atopon hemas apagon, ouchi to atopo synkatathesometha dia ton logon, all’ apostesometha tou logou dia ten atopian.

ὅταν οὖν οὕτως ἡμῖν συνερωτᾶται λόγος, καθ’ ἑκάστην πρότασιν ἐφέξομεν, εἶτα τοῦ ὅλου συνερωτηθέντος λόγου τὰ <ἡμῖν> δοκοῦντα ἐπάξομεν. καὶ εἴγε οἱ περὶ τὸν Χρύσιππον δογματικοὶ ἐν τῇ συνερωτήσει τοῦ σωρίτου προϊόντος τοῦ λόγου φασὶ δεῖν ἵστασθαι καὶ ἐπέχειν, ἵνα μὴ ἐκπέσωσιν εἰς ἀτοπίαν, πολὺ δήπου μᾶλλον ἂν ἡμῖν ἁρμόζον εἴη σκεπτικοῖς οὖσιν, ὑποπτεύουσιν ἀτοπίαν, μὴ προπίπτειν κατὰ τὰς συνερωτήσεις τῶν λημμάτων, ἀλλ’ ἐπέχειν καθ’ ἕκαστον ἕως τῆς ὅλης συνερωτήσεως τοῦ λόγου.

hotan oun houtos hemin synerotatai logos, kath’ hekasten protasin ephexomen, eita tou holou synerotethentos logou ta <hemin> dokounta epaxomen. kai eige ohi peri ton Chrysippon dogmatikoi en te synerotesei tou soritou proiontos tou logou phasi dein histasthai kai epechein, hina me ekpesosin eis atopian, poly depou mallon an hemin harmozon eie skeptikois ousin, hypopteuousin atopian, me propiptein kata tas syneroteseis ton lemmaton, all’ epechein kath’ hekaston heos tes holes syneroteseos tou logou.

καὶ ἡμεῖς μὲν ἀδοξάστως ἀπὸ τῆς βιωτικῆς τηρήσεως ὁρμώμενοι τοὺς ἀπατηλοὺς οὕτος ἐκκλίνομεν λόγους, οἱ δογματικοὶ δὲ ἀδυνάτως ἕξουσι διακρῖναι τὸ σόφισμα ἀπὸ τοῦ δεόντως δοκοῦντος ἐρωτᾶσθαι λόγου, εἴγε χρὴ δογματικῶς αὐτοὺς ἐπικρῖναι, καὶ ὅτι συνακτικόν ἐστι τὸ σχῆμα τοῦ λόγου καὶ ὅτι τὰ λήμματά ἐστιν ἀληθῆ ἢ οὐχ οὕτως ἔχει·

kai hemeis men adoxastos apo tes biotikes tereseos hormomenoi tous apatelous houtos ekklinomen logous, ohi dogmatikoi de adynatos hexousi diakrinai to sophisma apo tou deontos dokountos erotasthai logou, eige chre dogmatikos autous epikrinai, kai hoti synaktikon esti to schema tou logou kai hoti ta lemmata estin alethe e ouch houtos echei;

ὑπεμνήσαμεν γὰρ ἔμπροσθεν, ὅτι οὔτε τοὺς συνακτικοὺς λόγους δύνανται καταλαμβάνειν οὔτε ἀληθὲς εἶναί τι κρίνειν οἷοί τέ εἰσι, μήτε κριτήριον μήτε ἀπόδειξιν ὁμολογουμένως ἔχοντες, ὡς ἐκ τῶν λεγομένων ὑπ’ αὐτῶν ἐκείνων ὑπεμνήσαμεν. παρέλκει οὖν ὅσον ἐπὶ τούτοις ἡ θρυλουμένη παρὰ τοῖς διαλεκτικοῖς περὶ τῶν σοφισμάτων τεχνολογία.

hypemnesamen gar emprosthen, hoti oute tous synaktikous logous dynantai katalambanein oute alethes einai ti krinein ohioi te eisi, mete kriterion mete apodeixin homologoumenos echontes, hos ek ton legomenon hyp’ auton ekeinon hypemnesamen. parelkei oun hoson epi toutois he thryloumene para tois dialektikois peri ton sophismaton technologia.

Παραπλήσια δὲ καὶ ἐπὶ τῆς διαστολῆς τῶν ἀμφιβολιῶν λέγομεν. εἰ γὰρ ἡ ἀμφιβολία λέξις ἐστὶ δύο ἢ πλείω σημαίνουσα καὶ αἱ λέξεις σημαίνουσι θέσει, ὅσας μὲν χρήσιμόν ἐστιν ἀμφιβολίας διαλύεσθαι, τουτέστι τὰς ἔν τινι τῶν ἐμπειριῶν, ταύτας οἱ καθ’ ἑκάστην τέχνην ἐγγεγυμνασμένοι διαλύσονται, τὴν ἐμπειρίαν ἔχοντες αὐτοὶ τῆς ὑπ’ αὐτῶν πεποιημένης θετικῆς χρήσεως τῶν ὀνομάτων κατὰ τῶν σημαινομένων, ὁ δὲ διαλεκτικὸς οὐδαμῶς,

Paraplesia de kai epi tes diastoles ton amphibolion legomen. ei gar he amphibolia lexis esti dyo e pleio semainousa kai ahi lexeis semainousi thesei, hosas men chresimon estin amphibolias dialyesthai, toutesti tas en tini ton empeirion, tautas ohi kath’ hekasten technen engegymnasmenoi dialysontai, ten empeirian echontes autoi tes hyp’ auton pepoiemenes thetikes chreseos ton onomaton kata ton semainomenon, ho de dialektikos oudamos,

οἷον ὧς ἐπὶ ταύτης τῆς ἀμφιβολίας ‘ἐν ταῖς παρακμαῖς τὴν ποικίλην δίαιταν καὶ τὸν οἶνον δοκιμαστέον’. ἤδη δὲ καὶ κατὰ τὸν βίον ἄχρι καὶ τοὺς παῖδας ὁρῶμεν διαστελλομένους ἀμφιβολίας, ὧν ἡ διαστολὴ χρησιμεύειν αὐτοῖς δοκεῖ. εἰ γοῦν τις ὁμωνύμους οἰκέτας ἔχων κελεύοι παιδίον κληθῆναι αὐτῷ τὸν Μάνην, εἰ τύχοι (τοῦτο γὰρ τοὔνομα τοῖς οἰκέταις ἔστω κοινόν), πεύσεται ὁ παῖς ποῖον. καὶ εἰ πλείονας καὶ διαφόρους τις οἴνους ἔχων λέγοι τῷ παιδίῳ ‘ἔγχεόν μοι τοῦ οἴνου πιεῖν’, ὁμοίως ὁ παῖς πεύσεται ποίου.

ohion hos epi tautes tes amphibolias ‘en tais parakmais ten poikilen diaitan kai ton oinon dokimasteon’. ede de kai kata ton bion achri kai tous paidas horomen diastellomenous amphibolias, hon he diastole chresimeuein autois dokei. ei goun tis homonymous oiketas echon keleuoi paidion klethenai auto ton Manen, ei tychoi (touto gar tounoma tois oiketais esto koinon), peusetai ho pais poion. kai ei pleionas kai diaphorous tis oinous echon legoi to paidio ‘encheon moi tou oinou piein’, homoios ho pais peusetai poiou.

οὕτως ἡ ἐν ἑκάστοις ἐμπειρία τοῦ χρησίμου τὴν διαστολὴν εἰσάγει. ὅσαι μέντοι μὴ ἔν τινι τῶν βιωτικῶν ἐμπειριῶν εἰσιν ἀμφιβολίαι, ἀλλ’ ἐν δογματικαῖς οἰήσεσι κεῖνται καὶ εἰσὶν ἴσως ἄχρηστοι πρὸς τὸ ἀδοξάστως βιοῦν, περὶ ταύτας ἰδίως ὁ διαλεκτικὸς ἔχων ἀναγκασθήσεται καὶ ἐν αὐταῖς ὁμοίως ἐπέχειν κατὰ τὰς σκεπτικὰς ἐφόδους, καθὸ πράγμασιν ἀδήλοις καὶ ἀκαταλήπτοις ἢ καὶ ἀνυποστάτοις ἴσως εἰσὶ συνεζευγμέναι.

houtos he en hekastois empeiria tou chresimou ten diastolen eisagei. hosai mentoi me en tini ton biotikon empeirion eisin amphiboliai, all’ en dogmatikais oiesesi keintai kai eisin isos achrestoi pros to adoxastos bioun, peri tautas idios ho dialektikos echon anankasthesetai kai en autais homoios epechein kata tas skeptikas ephodous, katho pragmasin adelois kai akataleptois e kai anypostatois isos eisi synezeugmenai.

ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων καὶ εἰσαῦθις διαλεξόμεθα..’ εἰ δέ τις δογματικὸς πρός τι τούτων ἀντιλέγειν ἐπιχειροίη, κρατυνεῖ τὸν σκεπτικὸν λόγον, ἐκ τῆς ἑκατέρωθεν ἐπιχειρήσεως καὶ τῆς ἀνεπικρίτου διαφωνίας τὴν περὶ τῶν ζητουμένων ἐποχὴν καὶ αὐτὸς βεβαιῶν.

alla peri men touton kai eisauthis dialexometha..’ ei de tis dogmatikos pros ti touton antilegein epicheiroie, kratynei ton skeptikon logon, ek tes hekaterothen epicheireseos kai tes anepikritou diaphonias ten peri ton zetoumenon epochen kai autos bebaion.

Τοσαῦτα καὶ περὶ ἀμφιβολιῶν εἰπόντες αὐτοῦ που περιγράφομεν καὶ τὸ δεύτερον τῶν ὑποτυπώσεων σύνταγμα.

Tosauta kai peri amphibolion eipontes autou pou perigraphomen kai to deuteron ton hypotyposeon syntagma.