Libro 3, § 12 — Esbozos pirrónicos

Ὅτι δὲ οὐδέν ἐστιν ἀφαίρεσις, ἐντεῦθεν ἐπιλογίζονται. εἰ ἀφαιρεῖταί τι ἀπό τινος, ἤτοι τὸ ἴσον ἀπὸ τοῦ ἴσου ἀφαιρεῖται ἢ τὸ μεῖζον ἀπὸ τοῦ ἐλάσσονος ἢ τὸ ἔλασσον ἀπὸ τοῦ μείζονος. κατὰ οὐδένα δὲ τῶν τρόπων τούτων ἀφαίρεσις γίνεται, ὡς παραστήσομεν· ἀδύνατος ἄρα ἐστὶν ἡ ἀφαίρεσις. ὅτι δὲ κατ’ οὐδένα τῶν προειρημένων τρόπων ἡ ἀφαίρεσις γίνεται δῆλον ἐντεῦθεν. τὸ ἀφαιρούμενον ἀπό τινος ἐμπεριέχεσθαι χρὴ πρὸ τῆς ἀφαιρέσεως τῷ ἀφ’ οὗ ἀφαιρεῖται.

Hoti de ouden estin aphairesis, enteuthen epilogizontai. ei aphaireitai ti apo tinos, etoi to ison apo tou isou aphaireitai e to meizon apo tou elassonos e to elasson apo tou meizonos. kata oudena de ton tropon touton aphairesis ginetai, hos parastesomen; adynatos ara estin he aphairesis. hoti de kat’ oudena ton proeiremenon tropon he aphairesis ginetai delon enteuthen. to aphairoumenon apo tinos emperiechesthai chre pro tes aphaireseos to aph’ hou aphaireitai.

οὔτε δὲ τὸ ἴσον ἐν τῷ ἴσῳ περιέχεται, οἷον τὰ ‘ἐν τοῖς ἕξ· μεῖζον γὰρ εἶναι δεῖ τὸ περιέχον τοῦ περιεχομένου καὶ τὸ ἀφ’ οὗ ἀφαιρεῖταί τι τοῦ ἀφαιρουμένου, ἵνα μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν ὑπολείπηταί τι· τούτῳ γὰρ διαφέρειν δοκεῖ τῆς παντελοῦς ἄρσεως ἡ ἀφαίρεσις· οὔτε τὸ μεῖζον ἐν τῷ μικροτέρῳ, οἷον τὰ ἓξ <ἐν> τοῖς πέντε· ἀπεμφαίνει γάρ.

oute de to ison en to iso periechetai, ohion ta ‘en tois hex; meizon gar einai dei to periechon tou periechomenou kai to aph’ hou aphaireitai ti tou aphairoumenou, hina meta ten aphairesin hypoleipetai ti; touto gar diapherein dokei tes pantelous arseos he aphairesis; oute to meizon en to mikrotero, ohion ta hex <en> tois pente; apemphainei gar.

διὰ δὲ τοῦτο οὐδὲ ἔλασσον ἐν τῷ μείζονι. εἰ γὰρ ἐν τοῖς ἓξ περιέχεται τὰ πέντε ὡς ἐν πλείοσιν ἐλάσσονα, καὶ ἐν τοῖς πέντε περισχεθήσεται τὰ τέσσαρα καὶ ἐν τοῖς τέτταρσι τὰ τρία καὶ ἐν τοῖς τρισὶ τὰ δύο καὶ ἐν τούτοις τὸ ἕν. ἕξει οὖν τὰ ἓξ πέντε τέσσαρα τρία δύο ἕν, ὧν συντεθέντων γίνεται ὁ πεντεκαίδεκα ἀριθμός, ὃς ἐν τῷ ἓξ περιέχεσθαι συνάγεται διδομένου τοῦ τὸ ἔλασσον ἐν τῷ μείζονι περιέχεσθαι. Ὁμοίως δὲ καὶ ἐν τῷ πεντεκαίδεκα τῷ ἐν τῷ ἓξ ἐμπεριεχομένῳ ὁ τριακοντακαιπέντε ἀριθμὸς περιέχεται καὶ κατὰ ὑπόβασιν ἄπειροι. ἄτοπον δὲ τὸ λέγειν ἀπείρους ἀριθμοὺς ἐμπεριέχεσθαι τῷ ἓξ ἀριθμῷ· ἄτοπον ἄρα καὶ τὸ λέγειν, ὅτι ἐν τῷ μείζονι περιέχεται τὸ ἔλασσον.

dia de touto oude elasson en to meizoni. ei gar en tois hex periechetai ta pente hos en pleiosin elassona, kai en tois pente perischethesetai ta tessara kai en tois tettarsi ta tria kai en tois trisi ta dyo kai en toutois to hen. hexei oun ta hex pente tessara tria dyo hen, hon syntethenton ginetai ho pentekaideka arithmos, hos en to hex periechesthai synagetai didomenou tou to elasson en to meizoni periechesthai. Homoios de kai en to pentekaideka to en to hex emperiechomeno ho triakontakaipente arithmos periechetai kai kata hypobasin apeiroi. atopon de to legein apeirous arithmous emperiechesthai to hex arithmo; atopon ara kai to legein, hoti en to meizoni periechetai to elasson.

εἰ οὖν χρὴ τὸ ἀφαιρούμενον ἀπό τινος περιέχεσθαι ἐν ἐκείνῳ ἀφ’ οὗ ἀφαιρεῖσθαι μέλλει, οὔτε δὲ τὸ ἴσον ἐν τῷ ἴσῳ περιέχεται οὔτε τὸ μεῖζον ἐν τῷ μικροτέρῳ οὔτε τὸ μικρότερον ἐν τῷ μείζονι, οὐδὲ ἀφαιρεῖταί τι ἀπό τινος.

ei oun chre to aphairoumenon apo tinos periechesthai en ekeino aph’ hou aphaireisthai mellei, oute de to ison en to iso periechetai oute to meizon en to mikrotero oute to mikroteron en to meizoni, oude aphaireitai ti apo tinos.

Καὶ μὴν εἰ ἀφαιρεῖταί τι ἀπό τινος, ἢ ὅλον ἀπὸ ὅλου ἀφαιρεῖται ἢ μέρος ἀπὸ μέρους ἢ ὅλον ἀπὸ μέρους ἢ μέρος ἀπὸ ὅλου.

Kai men ei aphaireitai ti apo tinos, e holon apo holou aphaireitai e meros apo merous e holon apo merous e meros apo holou.

ὅλον μὲν οὖν ἀφαιρεῖσθαι λέγειν ἤτοι ἀπὸ ὅλου ἢ ἀπὸ μέρους ἀπεμφαίνει προδήλως. λείπεται δὴ λέγειν τὸ μέρος ἀφαιρεῖσθαι ἤτοι ἀπὸ ὅλου ἢ ἀπὸ μέρους· ὅπερ ἐστὶν ἄτοπον. οἷον γοῦν, ἵνα ἐπὶ ἀριθμῶν στήσωμεν τὸν λόγον τοῦ σαφοῦς ἕνεκα, ἔστω δεκάς, καὶ ἀπὸ ταύτης ἀφαιρεῖσθαι λεγέσθω μονάς. αὕτη οὖν ἡ μονὰς οὔτε ἀπὸ ὅλης τῆς δεκάδος ἀφαιρεῖσθαι δύναται οὔτε ἀπὸ τοῦ λειπομένου μέρους τῆς δεκάδος, τουτέστι τῆς ἐννεάδος, ὡς παραστήσω· οὐκοῦν οὐδὲ ἀφαιρεῖται.

holon men oun aphaireisthai legein etoi apo holou e apo merous apemphainei prodelos. leipetai de legein to meros aphaireisthai etoi apo holou e apo merous; hoper estin atopon. ohion goun, hina epi arithmon stesomen ton logon tou saphous heneka, esto dekas, kai apo tautes aphaireisthai legestho monas. haute oun he monas oute apo holes tes dekados aphaireisthai dynatai oute apo tou leipomenou merous tes dekados, toutesti tes enneados, hos parasteso; oukoun oude aphaireitai.

εἰ γὰρ ἡ μονὰς ἀπὸ ὅλης ἀφαιρεῖται τῆς δεκάδος, ἐπεὶ ἡ δεκὰς οὔτε ἕτερόν τί ἐστι παρὰ τὰς δέκα μονάδας οὔτε τις τῶν μονάδων ἀλλ’ ἡ συνέλευσις πασῶν τῶν μονάδων, ἀπὸ ἑκάστης μονάδος ἀφαιρεῖσθαι ὀφείλει ἡ μονάς, ἵνα ἀπὸ ὅλης ἀφαιρῆται τῆς δεκάδος. μάλιστα μὲν οὖν ἀπὸ μονάδος οὐδὲν δύναται ἀφαιρεῖσθαι· ἀδιαίρετοι γάρ εἰσιν αἱ μονάδες, καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἀφαιρεθήσεται ἡ μονὰς ἀπὸ τῆς δεκάδος οὕτως.

ei gar he monas apo holes aphaireitai tes dekados, epei he dekas oute heteron ti esti para tas deka monadas oute tis ton monadon all’ he syneleusis pason ton monadon, apo hekastes monados aphaireisthai opheilei he monas, hina apo holes aphairetai tes dekados. malista men oun apo monados ouden dynatai aphaireisthai; adiairetoi gar eisin ahi monades, kai dia touto ouk aphairethesetai he monas apo tes dekados houtos.

εἰ δὲ καὶ δοίη τις ἀπὸ ἑκάστης τῶν μονάδων ἀφαιρεῖσθαι τὴν μονάδα, δέκα ἕξει μέρη ἡ μονάς, δέκα δὲ ἔχουσα μέρη δεκὰς ἔσται. ἀλλὰ καὶ ἐπεὶ δέκα ἕτερα μέρη ἀπολέλειπται, ἀφ’ ὧν ἀφῄρηται τὰ τῆς μονάδος λεγομένης δέκα μέρη, ἔσται τὰ δέκα εἴκοσι. ἄτοπον δὲ λέγειν τὸ ‘ἓν δέκα εἶναι καὶ τὰ δέκα εἴκοσι καὶ τὸ ἀδιαίρετον κατὰ αὐτοὺς διαιρεῖσθαι. ἄτοπον ἄρα τὸ λέγειν ἀπὸ ὅλης τῆς δεκάδος ἀφαιρεῖσθαι τὴν μονάδα.

ei de kai doie tis apo hekastes ton monadon aphaireisthai ten monada, deka hexei mere he monas, deka de echousa mere dekas estai. alla kai epei deka hetera mere apoleleiptai, aph’ hon apheretai ta tes monados legomenes deka mere, estai ta deka eikosi. atopon de legein to ‘hen deka einai kai ta deka eikosi kai to adiaireton kata autous diaireisthai. atopon ara to legein apo holes tes dekados aphaireisthai ten monada.

ἀλλ’ οὐδὲ ἀπὸ τῆς ὑπολειπομένης ἐννεάδος ἀφαιρεῖται ἡ μονάς· τὸ μὲν γὰρ ἀφ’ οὗ τι ἀφαιρεῖται οὐ μένει ὁλόκληρον, ἡ δὲ ἐννεὰς μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν ἐκείνης τῆς μονάδος ὁλόκληρος μένει. καὶ ἄλλως, ἐπεὶ ἡ ἐννεὰς οὐδέν ἐστι παρὰ τὰς ἐννέα μονάδας, εἰ μὲν ἀπὸ ὅλης αὐτῆς λέγοιτο ἀφαιρεῖσθαι ἡ μονάς, ἐννεάδος ἀφαίρεσις ἔσται, εἰ δὲ ἀπὸ μέρους τῶν ἐννέα, εἰ μὲν ἀπὸ τῶν ὀκτώ, τὰ αὐτὰ ἄτοπα ἀκολουθήσει, εἰ δὲ ἀπὸ τῆς ἐσχάτης μονάδος, διαιρετὴν εἶναι φήσουσι τὴν μονάδα, ὅπερ ἄτοπον.

all’ oude apo tes hypoleipomenes enneados aphaireitai he monas; to men gar aph’ hou ti aphaireitai ou menei holokleron, he de enneas meta ten aphairesin ekeines tes monados holokleros menei. kai allos, epei he enneas ouden esti para tas ennea monadas, ei men apo holes autes legoito aphaireisthai he monas, enneados aphairesis estai, ei de apo merous ton ennea, ei men apo ton okto, ta auta atopa akolouthesei, ei de apo tes eschates monados, diaireten einai phesousi ten monada, hoper atopon.

οὐκοῦν οὐδὲ ἀπὸ τῆς ἐννεάδος ἀφαιρεῖται ἡ μονάς. εἰ δὲ μήτε ἀπὸ ὅλης τῆς δεκάδος ἀφαιρεῖται μήτε ἀπὸ μέρους αὐτῆς, οὐδὲ μέρος ἀπὸ ὅλου ἢ μέρους ἀφαιρεῖσθαι δύναται. εἰ οὖν μήτε ὅλον ἀπὸ ὅλου τι ἀφαιρεῖται μήτε μέρος ἀπὸ ὅλου μήτε ὅλον ἀπὸ μέρους μήτε μέρος ἀπὸ μέρους, οὐδὲ ἀφαιρεῖταί τι ἀπό τινος.

oukoun oude apo tes enneados aphaireitai he monas. ei de mete apo holes tes dekados aphaireitai mete apo merous autes, oude meros apo holou e merous aphaireisthai dynatai. ei oun mete holon apo holou ti aphaireitai mete meros apo holou mete holon apo merous mete meros apo merous, oude aphaireitai ti apo tinos.

‘Ἀλλὰ καὶ ἡ πρόσθεσις τῶν ἀδυνάτων εἶναι παρ’ αὐτοῖς ὑπείληπται. τὸ γὰρ προστιθέμενον, φασίν, ἤτοι ἑαυτῷ προστίθεται ἢ τῷ προϋποκειμένῳ ἢ τῷ ἐξ ἀμφοῖν συνεστῶτι· τούτων δὲ οὐδέν ἐστιν ὑγιές· οὐκοῦν οὐδὲ προστίθεταί τι τινί. οἷον γοῦν ἔστω τι τετρακοτυλιαῖον πλῆθος, καὶ προστιθέσθω κοτύλη. ζητῶ τίνι προστίθεται· ἑαυτῇ μὲν γὰρ οὐ δύναται, ἐπεὶ τὸ μὲν προστιθέμενον ἕτερόν ἐστι τοῦ ᾧ προστίθεται, οὐδὲν δὲ ἑαυτοῦ ἕτερόν ἐστιν.

‘Alla kai he prosthesis ton adynaton einai par’ autois hypeileptai. to gar prostithemenon, phasin, etoi heauto prostithetai e to proypokeimeno e to ex amphoin synestoti; touton de ouden estin hygies; oukoun oude prostithetai ti tini. ohion goun esto ti tetrakotyliaion plethos, kai prostithestho kotyle. zeto tini prostithetai; heaute men gar ou dynatai, epei to men prostithemenon heteron esti tou ho prostithetai, ouden de heautou heteron estin.

ἀλλ’ οὐδὲ τῷ ἐξ ἀμφοῖν, τοῦ τετρακοτυλιαίου καὶ τῆς κοτύλης· πῶς γὰρ ἂν προστεθείη τι τῷ μηδέπω ὄντι; καὶ ἄλλως, εἰ τῷ τετρακοτυλιαίῳ καὶ τῇ κοτύλῃ μίγνυται ἡ κοτύλη ἡ προστιθεμένη, ἑξακοτυλιαῖον ἔσται πλῆθος ἀπὸ τοῦ τετρακοτυλιαίου καὶ τῆς κοτύλης καὶ τῆς προστιθεμένης κοτύλης.

all’ oude to ex amphoin, tou tetrakotyliaiou kai tes kotyles; pos gar an prostetheie ti to medepo onti? kai allos, ei to tetrakotyliaio kai te kotyle mignytai he kotyle he prostithemene, hexakotyliaion estai plethos apo tou tetrakotyliaiou kai tes kotyles kai tes prostithemenes kotyles.

εἰ δὲ μόνῳ τῷ τετρακοτυλιαίῳ προστίθεται ἡ κοτύλη, ἐπεὶ τὸ παρεκτεινόμενόν τινι ἴσον ἐστὶν ἐκείνῳ ᾧ παρεκτείνεται, τῷ τετρακοτυλιαίῳ πλήθει ἡ κοτύλη παρεκτεινομένη διπλασιάσει τὸ τετρακοτυλιαῖον ὡς γίνεσθαι τὸ πᾶν πλῆθος ὀκτὼ κοτυλῶν· ὅπερ οὐ θεωρεῖται. εἰ οὖν μήτε ἑαυτῷ προστίθεται τὸ προστίθεσθαι λεγόμενον μήτε τῷ προϋποκειμένῳ μήτε τῷ ἐξ ἀμφοῖν τούτων, παρὰ δὲ ταῦτα οὐδὲν ἔστιν, οὐδὲ προστίθεται οὐδὲν οὐδενί.

ei de mono to tetrakotyliaio prostithetai he kotyle, epei to parekteinomenon tini ison estin ekeino ho parekteinetai, to tetrakotyliaio plethei he kotyle parekteinomene diplasiasei to tetrakotyliaion hos ginesthai to pan plethos okto kotylon; hoper ou theoreitai. ei oun mete heauto prostithetai to prostithesthai legomenon mete to proypokeimeno mete to ex amphoin touton, para de tauta ouden estin, oude prostithetai ouden oudeni.