Libro 2, § 14 — Esbozos pirrónicos

Διὸ καὶ περὶ τῶν θρυλουμένων συλλογισμῶν ἴσως περιττόν ἐστιν διεξιέναι, τοῦτο μὲν συμπεριτρεπομένων αὐτῶν τῇ ὑπάρξει τῆς ἀποδείξεως (δῆλον γὰρ ὅτι ἐκείνης μὴ οὔσης οὐδὲ ἀποδεικτικὸς λόγος χώραν ἔχει), τοῦτο δὲ καὶ δυνάμει διὰ τῶν ἔμπροσθεν ἡμῖν λελεγμένων ἀντειρηκότων ἡμῶν πρὸς αὐτούς, ὅτε περὶ τῆς παρολκῆς διαλεγόμενοι μέθοδόν τινα ἐλέγομεν δι’ ἧς ἐνδέχεται δεικνύναι, ὅτι πάντες οἱ ἀποδεικτικοὶ λόγοι τῶν τε Στωικῶν καὶ τῶν Περιπατητικῶν ἀσύνακτοι τυγχάνουσιν ὄντες.

Dio kai peri ton thryloumenon syllogismon isos peritton estin diexienai, touto men symperitrepomenon auton te hyparxei tes apodeixeos (delon gar hoti ekeines me ouses oude apodeiktikos logos choran echei), touto de kai dynamei dia ton emprosthen hemin lelegmenon anteirekoton hemon pros autous, hote peri tes parolkes dialegomenoi methodon tina elegomen di’ hes endechetai deiknynai, hoti pantes ohi apodeiktikoi logoi ton te Stoikon kai ton Peripatetikon asynaktoi tynchanousin ontes.

ἐξ ἐπιμέτρου δὲ οὐ χεῖρον ἴσως καὶ ἰδίᾳ περὶ αὐτῶν διαλαβεῖν, ἐπεὶ μάλιστα ἐπ’ αὐτοῖς μέγα φρονοῦσιν. πολλὰ μὲν οὖν λέγειν τὸ ἀνυπόστατον αὐτῶν ὑπομιμνῄσκοντας· ὡς ἐν ὑποτυπώσει δὲ ἀρκεῖ τῇδε τῇ μεθόδῳ χρῆσθαι κατὰ αὐτῶν. λέξω δὲ καὶ νῦν περὶ τῶν ἀναποδείκτων· τούτων γὰρ ἀναιρουμένων καὶ οἱ λοιποὶ σύμπαντες λόγοι διατρέπονται, τὴν ἀπόδειξιν τοῦ συνάγειν ἀπ’ αὐτῶν ἔχοντες.

ex epimetrou de ou cheiron isos kai idia peri auton dialabein, epei malista ep’ autois mega phronousin. polla men oun legein to anypostaton auton hypomimneskontas; hos en hypotyposei de arkei tede te methodo chresthai kata auton. lexo de kai nyn peri ton anapodeikton; touton gar anairoumenon kai ohi loipoi sympantes logoi diatrepontai, ten apodeixin tou synagein ap’ auton echontes.

‘Ἡ πρότασις τοίνυν αὕτη ‘πᾶς ἄνθρωπος ζῷον ἐκ τῶν κατὰ μέρος ἐπαγωγικῶς βεβαιοῦται· ἐκ γὰρ τοῦ Σωκράτην ἄνθρωπον ὄντα καὶ ζῷον εἶναι, καὶ Πλάτωνα ὁμοίως καὶ Δίωνα καὶ ἕκαστον τῶν κατὰ μέρος, δυνατὸν εἶναι δοκεῖ διαβεβαιοῦσθαι καὶ ὅτι πᾶς ἄνθρωπος ζῷόν ἐστιν, ὡς εἰ κἂν ἕν τι τῶν κατὰ μέρος ἐναντιούμενον φαίνοιτο τοῖς ἄλλοις, οὐκ ἔστιν ὑγιὴς ἡ καθόλου πρότασις, οἷον γοῦν, ἐπεὶ τὰ μὲν πλεῖστα τῶν ζῴων τὴν κάτω γένυν κινεῖ. μόνος δὲ ὁ κροκόδειλος τὴν ἄνω, οὔκ ἐστιν ἀληθὴς ἡ ‘πᾶν ζῷον τὴν κάτω γένυν κινεῖ’ πρότασις.

‘He protasis toinyn haute ‘pas anthropos zoon ek ton kata meros epagogikos bebaioutai; ek gar tou Sokraten anthropon onta kai zoon einai, kai Platona homoios kai Diona kai hekaston ton kata meros, dynaton einai dokei diabebaiousthai kai hoti pas anthropos zoon estin, hos ei kan hen ti ton kata meros enantioumenon phainoito tois allois, ouk estin hygies he katholou protasis, ohion goun, epei ta men pleista ton zoon ten kato genyn kinei. monos de ho krokodeilos ten ano, ouk estin alethes he ‘pan zoon ten kato genyn kinei’ protasis.

ὅταν οὖν λέγωσι ‘πᾶς ἄνθρωπος ζῷον, Σωκράτης δ’ ἄνθρωπος, Σωκράτης ἄρα ζῷον’, ἐκ τῆς καθόλου προτάσεως τῆς ‘πᾶς ἄνθρωπος ζῷον’ τὴν κατὰ μέρος πρότασιν συνάγειν βουλόμενοι, τὴν ‘Σωκράτης ἄρα ζῷον’, ἣ δὴ βεβαιωτικὴ τῆς καθολικῆς προτάσεώς ἐστι κατὰ τὸν ἐπαγωγικὸν τρόπον, ὡς ὑπεμνήσαμεν, εἰς τὸν διάλληλον ἐμπίπτουσι λόγον, τὴν μὲν καθολικὴν πρότασιν δι’ ἑκάστης τῶν κατὰ μέρος<......>

hotan oun legosi ‘pas anthropos zoon, Sokrates d’ anthropos, Sokrates ara zoon’, ek tes katholou protaseos tes ‘pas anthropos zoon’ ten kata meros protasin synagein boulomenoi, ten ‘Sokrates ara zoon’, he de bebaiotike tes katholikes protaseos esti kata ton epagogikon tropon, hos hypemnesamen, eis ton diallelon empiptousi logon, ten men katholiken protasin di’ hekastes ton kata meros<......>

ἐκ τῆς καθολικῆς συλλογιστικῶς. παραπλησίως δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ τοιούτου λόγου ‘Σωκράτης ἄνθρωπος, οὐδεὶς δὲ ἄνθρωπος τετράπους, Σωκράτης ἄρα οὔκ ἐστι τετράπους’ τὴν μὲν ‘οὐδεὶς ἄνθρωπος τετράπους’ πρότασιν ἐκ τῶν κατὰ μέρος ἐπαγωγικῶς βουλόμενοι βεβαιοῦν, ἑκάστην δὲ τῶν κατὰ μέρος ἐκ τῆς ‘οὐδεὶς ἄνθρωπος τετράπους’ συλλογίζεσθαι θέλοντες, τῇ κατὰ τὸν διάλληλον ἀπορίᾳ περιπίπτουσι.

ek tes katholikes syllogistikos. paraplesios de kai epi tou toioutou logou ‘Sokrates anthropos, oudeis de anthropos tetrapous, Sokrates ara ouk esti tetrapous’ ten men ‘oudeis anthropos tetrapous’ protasin ek ton kata meros epagogikos boulomenoi bebaioun, hekasten de ton kata meros ek tes ‘oudeis anthropos tetrapous’ syllogizesthai thelontes, te kata ton diallelon aporia peripiptousi.

ὁμοίως δὲ ἐφοδευτέον καὶ τοὺς λοιποὺς τῶν παρὰ τοῖς Περιπατητικοῖς λεγομένων ἀναποδείκτων. ἀλλὰ καὶ τοὺς τοιούτους ‘εἰ ἡμέρα ἔστι, φῶς ἔστιν’. τό τε γὰρ ‘εἰ ἡμέρα ἔστι, φῶς ἔστι συνακτικόν ἐστιν, ὡς φασί, τοῦ ‘φῶς ἔστι, τό τε ‘φῶς ἔστι μετὰ τοῦ ‘ἡμέρα ἔστι βεβαιωτικόν ἐστι τοῦ ‘εἰ ἡμέρα ἔστι, φῶς ἔστιν. οὐ γὰρ ἂν ὑγιὲς ἐνομίσθη τὸ προειρημένον συνημμένον εἶναι, εἰ μὴ πρότερον τεθεώρητο συνυπάρχον ἀεὶ τὸ ‘φῶς ἔστι τῷ ‘ἡμέρα ἔστιν.

homoios de ephodeuteon kai tous loipous ton para tois Peripatetikois legomenon anapodeikton. alla kai tous toioutous ‘ei hemera esti, phos estin’. to te gar ‘ei hemera esti, phos esti synaktikon estin, hos phasi, tou ‘phos esti, to te ‘phos esti meta tou ‘hemera esti bebaiotikon esti tou ‘ei hemera esti, phos estin. ou gar an hygies enomisthe to proeiremenon synemmenon einai, ei me proteron tetheoreto synyparchon aei to ‘phos esti to ‘hemera estin.

εἰ οὖν δεῖ προκατειληφέναι, ὅτι ἡμέρας οὔσης πάντως ἔστι καὶ φῶς, εἰς τὸ συνθεῖναι τὸ ‘εἰ ἡμέρα ἔστι, φῶς ἔστι συνημμένον, διὰ δὲ τοῦ συνημμένου τούτου συνάγεται τὸ ὅτι ἡμέρας οὔσης φῶς ἔστιν, τὴν μὲν συνύπαρξιν τοῦ ἡμέραν εἶναι καὶ τοῦ φῶς εἶναι συνάγοντος τοῦ ‘εἰ ἡμέρα ἔστι, φῶς ἔστι συνημμένου ὅσον ἐπὶ τῷ προκειμένῳ ἀναποδείκτῳ, τὸ δὲ συνημμένον τῆς συνυπάρξεως τῶν ’προειρημένων βεβαιούσης, κἀνταῦθα ὁ διάλληλος τρόπος τῆς ἀπορίας ἀνατρέπει τὴν ὑπόστασιν τοῦ λόγου.

ei oun dei prokateilephenai, hoti hemeras ouses pantos esti kai phos, eis to syntheinai to ‘ei hemera esti, phos esti synemmenon, dia de tou synemmenou toutou synagetai to hoti hemeras ouses phos estin, ten men synyparxin tou hemeran einai kai tou phos einai synagontos tou ‘ei hemera esti, phos esti synemmenou hoson epi to prokeimeno anapodeikto, to de synemmenon tes synyparxeos ton ’proeiremenon bebaiouses, kantautha ho diallelos tropos tes aporias anatrepei ten hypostasin tou logou.

ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ τοιούτου λόγου ‘εἰ ἡμέρα ἔστι, φῶς ἔστιν· οὐχὶ δὲ φῶς ἔστιν· οὐκ ἄρα ἡμέρα ἔστιν. ἐκ μὲν γὰρ τοῦ μὴ ἄνευ φωτὸς ἡμέραν θεωρεῖσθαι ὑγιὲς ἂν εἶναι νομισθείη τὸ ‘εἰ ἡμέρα ἔστι, φῶς ἔστι συνημμένον, ὡς εἴγε καθ’ ὑπόθεσιν ἡμέρα μὲν φανείη ποτέ, φῶς δὲ μή, ψεῦδος ἂν λεχθείη τὸ συνημμένον εἶναι· ὅσον δὲ ἐπὶ τῷ προειρημένῳ ἀναποδείκτῳ τὸ μὴ εἶναι ἡμέραν φωτὸς μὴ ὄντος διὰ τοῦ ‘εἰ ἡμέρα ἔστι, φῶς ἔστι συνάγεται, ὥστε ἑκάτερον αὐτῶν πρὸς τὴν ἑαυτοῦ βεβαίωσιν χρῄζει τοῦ τὸ ἕτερον βεβαίως εἰλῆφθαι, ἵνα δι’ αὐτοῦ πιστὸν γένηται κατὰ τὸν διάλληλον τρόπον.

homoios de kai epi tou toioutou logou ‘ei hemera esti, phos estin; ouchi de phos estin; ouk ara hemera estin. ek men gar tou me aneu photos hemeran theoreisthai hygies an einai nomistheie to ‘ei hemera esti, phos esti synemmenon, hos eige kath’ hypothesin hemera men phaneie pote, phos de me, pseudos an lechtheie to synemmenon einai; hoson de epi to proeiremeno anapodeikto to me einai hemeran photos me ontos dia tou ‘ei hemera esti, phos esti synagetai, hoste hekateron auton pros ten heautou bebaiosin chrezei tou to heteron bebaios eilephthai, hina di’ autou piston genetai kata ton diallelon tropon.

ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ μὴ δύνασθαι ἀλλήλοις συνυπάρχειν τινά, οἷον ἡμέραν, εἰ τύχοι, καὶ νύκτα, τό τε ἀποφατικὸν τῆς συμπλοκῆς, τὸ ‘οὐχ ἡμέρα ἔστι καὶ νὺξ ἔστι, καὶ τὸ διεζευγμένον, τὸ ‘ἤτοι ἡμέρα ἔστιν ἢ νὺξ ἔστιν, ὑγιῆ νομίζοιτο ἂν εἶναι. ἀλλὰ τὸ <μὴ> συνυπάρχειν αὐτὰ βεβαιοῦσθαι νομίζουσι τε τοῦ ἀποφατικοῦ τῆς συμπλοκῆς καὶ τοῦ διεζευγμένου, λέγοντες ‘οὐχὶ ἡμέρα ἔστι καὶ νὺξ ἔστιν· ἀλλὰ μὴν νὺξ ἔστιν· οὐκ ἄρα ἡμέρα ἔστιν· ‘ἤτοι ἡμέρα ἔστιν ἢ νὺξ ἔστιν· ἀλλὰ μὴν νὺξ ἔστιν· οὐκ ἄρα ἡμέρα ἔστιν, ἢ ‘οὐχὶ δὲ νὺξ ἔστιν· ἡμέρα ἄρα ἔστιν.

alla kai ek tou me dynasthai allelois synyparchein tina, ohion hemeran, ei tychoi, kai nykta, to te apophatikon tes symplokes, to ‘ouch hemera esti kai nyx esti, kai to diezeugmenon, to ‘etoi hemera estin e nyx estin, hygie nomizoito an einai. alla to <me> synyparchein auta bebaiousthai nomizousi te tou apophatikou tes symplokes kai tou diezeugmenou, legontes ‘ouchi hemera esti kai nyx estin; alla men nyx estin; ouk ara hemera estin; ‘etoi hemera estin e nyx estin; alla men nyx estin; ouk ara hemera estin, e ‘ouchi de nyx estin; hemera ara estin.

ὅθεν ἡμεῖς πάλιν ἐπιλογιζόμεθα, ὅτι εἰ μὲν πρὸς τὴν βεβαίωσιν τοῦ διεζευγμένου καὶ τοῦ τῆς συμπλοκῆς ἀποφατικοῦ χρῄζομεν τοῦ προκατειληφέναι, ὅτι τὰ ἐν αὐτοῖς περιεχόμενα ἀξιώματά ἐστιν ἀσυνύπαρκτα, τὸ δὲ ἀσυνύπαρκτα ταῦτα εἶναι συνάγειν δοκοῦσι διά τε τοῦ διεζευγμένου καὶ τοῦ τῆς συμπλοκῆς ἀποφατικοῦ, ὁ δι’ ἀλλήλων εἰσάγεται τρόπος, μὴ δυναμένων ἡμῶν μήτε τοῖς προειρημένοις τροπικοῖς πιστεύειν ἄνευ τοῦ τὸ ἀσυνύπαρκτον τῶν ἐν αὐτοῖς περιεχομένων ἀξιωμάτων καταλαβεῖν, μήτε τὸ ἀσυνύπαρκτον αὐτῶν διαβεβαιοῦσθαι πρὸ τῆς τῶν συλλογισμῶν διὰ τῶν τροπικῶν συνερωτήσεως.

hothen hemeis palin epilogizometha, hoti ei men pros ten bebaiosin tou diezeugmenou kai tou tes symplokes apophatikou chrezomen tou prokateilephenai, hoti ta en autois periechomena axiomata estin asynyparkta, to de asynyparkta tauta einai synagein dokousi dia te tou diezeugmenou kai tou tes symplokes apophatikou, ho di’ allelon eisagetai tropos, me dynamenon hemon mete tois proeiremenois tropikois pisteuein aneu tou to asynyparkton ton en autois periechomenon axiomaton katalabein, mete to asynyparkton auton diabebaiousthai pro tes ton syllogismon dia ton tropikon syneroteseos.

διόπερ οὐκ ἔχοντες, πόθεν ἀρξόμεθα τῆς πίστεως διὰ τὸ παλίνδρομον, λέξομεν μήτε τὸν τρίτον μήτε τὸν τέταρτον μήτε τὸν πέμπτον τῶν ἀναποδείκτων ὅσον ἐπὶ τούτοις ὑπόστασιν ἔχειν.

dioper ouk echontes, pothen arxometha tes pisteos dia to palindromon, lexomen mete ton triton mete ton tetarton mete ton pempton ton anapodeikton hoson epi toutois hypostasin echein.

Τοσαῦτα μὲν καὶ περὶ συλλογισμῶν ἐπὶ τοῦ παρόντος ἀρκέσει λελέχθαι.

Tosauta men kai peri syllogismon epi tou parontos arkesei lelechthai.