Libro 5, § 7 — Nuevo Testamento

Εἶπεν δὲ ὁ ἀρχιερεύς· Εἰ ταῦτα οὕτως ἔχει; ὁ δὲ ἔφη· Ἄνδρες ἀδελφοὶ καὶ πατέρες, ἀκούσατε· Ὁ θεὸς τῆς δόξης ὤφθη τῷ πατρὶ ἡμῶν Ἀβραὰμ ὄντι ἐν τῇ Μεσοποταμίᾳ πρὶν ἢ κατοικῆσαι αὐτὸν ἐν Χαρράν, καὶ εἶπεν πρὸς αὐτόν· Ἔξελθε ἐκ τῆς γῆς σου καὶ ἐκ τῆς συγγενείας σου, καὶ δεῦρο εἰς τὴν γῆν ἣν ἄν σοι δείξω. τότε ἐξελθὼν ἐκ γῆς Χαλδαίων κατῴκησεν ἐν Χαρράν. κἀκεῖθεν μετὰ τὸ ἀποθανεῖν τὸν πατέρα αὐτοῦ μετῴκισεν αὐτὸν εἰς τὴν γῆν ταύτην εἰς ἣν ὑμεῖς νῦν κατοικεῖτε, καὶ οὐκ ἔδωκεν αὐτῷ κληρονομίαν ἐν αὐτῇ οὐδὲ βῆμα ποδός, καὶ ἐπηγγείλατο δοῦναι αὐτῷ εἰς κατάσχεσιν αὐτὴν καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ μετ’ αὐτόν, οὐκ ὄντος αὐτῷ τέκνου. ἐλάλησεν δὲ οὕτως ὁ θεὸς ὅτι ἔσται τὸ σπέρμα αὐτοῦ πάροικον ἐν γῇ ἀλλοτρίᾳ, καὶ δουλώσουσιν αὐτὸ καὶ κακώσουσιν ἔτη τετρακόσια· καὶ τὸ ἔθνος ᾧ ἐὰν δουλεύσουσιν κρινῶ ἐγώ, ὁ θεὸς εἶπεν, καὶ μετὰ ταῦτα ἐξελεύσονται καὶ λατρεύσουσίν μοι ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ. καὶ ἔδωκεν αὐτῷ διαθήκην περιτομῆς· καὶ οὕτως ἐγέννησεν τὸν Ἰσαὰκ καὶ περιέτεμεν αὐτὸν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ὀγδόῃ, καὶ Ἰσαὰκ τὸν Ἰακώβ, καὶ Ἰακὼβ τοὺς δώδεκα πατριάρχας.

Eipen de ho archiereus; Ei tauta houtos echei? ho de ephe; Andres adelphoi kai pateres, akousate; Ho theos tes doxes ophthe to patri hemon Abraam onti en te Mesopotamia prin e katoikesai auton en Charran, kai eipen pros auton; Exelthe ek tes ges sou kai ek tes syngeneias sou, kai deuro eis ten gen hen an soi deixo. tote exelthon ek ges Chaldaion katokesen en Charran. kakeithen meta to apothanein ton patera autou metokisen auton eis ten gen tauten eis hen hymeis nyn katoikeite, kai ouk edoken auto kleronomian en aute oude bema podos, kai epengeilato dounai auto eis kataschesin auten kai to spermati autou met’ auton, ouk ontos auto teknou. elalesen de houtos ho theos hoti estai to sperma autou paroikon en ge allotria, kai doulosousin auto kai kakosousin ete tetrakosia; kai to ethnos ho ean douleusousin krino ego, ho theos eipen, kai meta tauta exeleusontai kai latreusousin moi en to topo touto. kai edoken auto diatheken peritomes; kai houtos egennesen ton Isaak kai perietemen auton te hemera te ogdoe, kai Isaak ton Iakob, kai Iakob tous dodeka patriarchas.

Καὶ οἱ πατριάρχαι ζηλώσαντες τὸν Ἰωσὴφ ἀπέδοντο εἰς Αἴγυπτον· καὶ ἦν ὁ θεὸς μετ’ αὐτοῦ, καὶ ἐξείλατο αὐτὸν ἐκ πασῶν τῶν θλίψεων αὐτοῦ, καὶ ἔδωκεν αὐτῷ χάριν καὶ σοφίαν ἐναντίον Φαραὼ βασιλέως Αἰγύπτου, καὶ κατέστησεν αὐτὸν ἡγούμενον ἐπ’ Αἴγυπτον καὶ ὅλον τὸν οἶκον αὐτοῦ. ἦλθεν δὲ λιμὸς ἐφ’ ὅλην τὴν Αἴγυπτον καὶ Χανάαν καὶ θλῖψις μεγάλη, καὶ οὐχ ηὕρισκον χορτάσματα οἱ πατέρες ἡμῶν· ἀκούσας δὲ Ἰακὼβ ὄντα σιτία εἰς Αἴγυπτον ἐξαπέστειλεν τοὺς πατέρας ἡμῶν πρῶτον· καὶ ἐν τῷ δευτέρῳ ἀνεγνωρίσθη Ἰωσὴφ τοῖς ἀδελφοῖς αὐτοῦ, καὶ φανερὸν ἐγένετο τῷ Φαραὼ τὸ γένος Ἰωσήφ. ἀποστείλας δὲ Ἰωσὴφ μετεκαλέσατο Ἰακὼβ τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ πᾶσαν τὴν συγγένειαν ἐν ψυχαῖς ἑβδομήκοντα πέντε, καὶ κατέβη Ἰακὼβ εἰς Αἴγυπτον. καὶ ἐτελεύτησεν αὐτὸς καὶ οἱ πατέρες ἡμῶν, καὶ μετετέθησαν εἰς Συχὲμ καὶ ἐτέθησαν ἐν τῷ μνήματι ᾧ ὠνήσατο Ἀβραὰμ τιμῆς ἀργυρίου παρὰ τῶν υἱῶν Ἑμμὼρ ἐν Συχέμ.

Kai ohi patriarchai zelosantes ton Ioseph apedonto eis Aigypton; kai en ho theos met’ autou, kai exeilato auton ek pason ton thlipseon autou, kai edoken auto charin kai sophian enantion Pharao basileos Aigyptou, kai katestesen auton hegoumenon ep’ Aigypton kai holon ton oikon autou. elthen de limos eph’ holen ten Aigypton kai Chanaan kai thlipsis megale, kai ouch heuriskon chortasmata ohi pateres hemon; akousas de Iakob onta sitia eis Aigypton exapesteilen tous pateras hemon proton; kai en to deutero anegnoristhe Ioseph tois adelphois autou, kai phaneron egeneto to Pharao to genos Ioseph. aposteilas de Ioseph metekalesato Iakob ton patera autou kai pasan ten syngeneian en psychais hebdomekonta pente, kai katebe Iakob eis Aigypton. kai eteleutesen autos kai ohi pateres hemon, kai metetethesan eis Sychem kai etethesan en to mnemati ho onesato Abraam times argyriou para ton yhion Hemmor en Sychem.

Καθὼς δὲ ἤγγιζεν ὁ χρόνος τῆς ἐπαγγελίας ἧς ὡμολόγησεν ὁ θεὸς τῷ Ἀβραάμ, ηὔξησεν ὁ λαὸς καὶ ἐπληθύνθη ἐν Αἰγύπτῳ, ἄχρι οὗ ἀνέστη βασιλεὺς ἕτερος ἐπ’ Αἴγυπτον, ὃς οὐκ ᾔδει τὸν Ἰωσήφ. οὗτος κατασοφισάμενος τὸ γένος ἡμῶν ἐκάκωσεν τοὺς πατέρας τοῦ ποιεῖν τὰ βρέφη ἔκθετα αὐτῶν εἰς τὸ μὴ ζῳογονεῖσθαι. ἐν ᾧ καιρῷ ἐγεννήθη Μωϋσῆς, καὶ ἦν ἀστεῖος τῷ θεῷ· ὃς ἀνετράφη μῆνας τρεῖς ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ πατρός· ἐκτεθέντος δὲ αὐτοῦ ἀνείλατο αὐτὸν ἡ θυγάτηρ Φαραὼ καὶ ἀνεθρέψατο αὐτὸν ἑαυτῇ εἰς υἱόν. καὶ ἐπαιδεύθη Μωϋσῆς πάσῃ σοφίᾳ Αἰγυπτίων, ἦν δὲ δυνατὸς ἐν λόγοις καὶ ἔργοις αὐτοῦ.

Kathos de engizen ho chronos tes epangelias hes homologesen ho theos to Abraam, euxesen ho laos kai eplethynthe en Aigypto, achri hou aneste basileus heteros ep’ Aigypton, hos ouk edei ton Ioseph. houtos katasophisamenos to genos hemon ekakosen tous pateras tou poiein ta brephe ektheta auton eis to me zoogoneisthai. en ho kairo egennethe Moyses, kai en asteios to theo; hos anetraphe menas treis en to oiko tou patros; ektethentos de autou aneilato auton he thygater Pharao kai anethrepsato auton heaute eis yhion. kai epaideuthe Moyses pase sophia Aigyption, en de dynatos en logois kai ergois autou.

Ὡς δὲ ἐπληροῦτο αὐτῷ τεσσερακονταετὴς χρόνος, ἀνέβη ἐπὶ τὴν καρδίαν αὐτοῦ ἐπισκέψασθαι τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ. καὶ ἰδών τινα ἀδικούμενον ἠμύνατο καὶ ἐποίησεν ἐκδίκησιν τῷ καταπονουμένῳ πατάξας τὸν Αἰγύπτιον. ἐνόμιζεν δὲ συνιέναι τοὺς ἀδελφοὺς ὅτι ὁ θεὸς διὰ χειρὸς αὐτοῦ δίδωσιν σωτηρίαν αὐτοῖς, οἱ δὲ οὐ συνῆκαν. τῇ τε ἐπιούσῃ ἡμέρᾳ ὤφθη αὐτοῖς μαχομένοις καὶ συνήλλασσεν αὐτοὺς εἰς εἰρήνην εἰπών· Ἄνδρες, ἀδελφοί ἐστε· ἱνατί ἀδικεῖτε ἀλλήλους; ὁ δὲ ἀδικῶν τὸν πλησίον ἀπώσατο αὐτὸν εἰπών· Τίς σε κατέστησεν ἄρχοντα καὶ δικαστὴν ἐφ’ ἡμῶν; μὴ ἀνελεῖν με σὺ θέλεις ὃν τρόπον ἀνεῖλες ἐχθὲς τὸν Αἰγύπτιον; ἔφυγεν δὲ Μωϋσῆς ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ, καὶ ἐγένετο πάροικος ἐν γῇ Μαδιάμ, οὗ ἐγέννησεν υἱοὺς δύο.

Hos de eplerouto auto tesserakontaetes chronos, anebe epi ten kardian autou episkepsasthai tous adelphous autou tous yhious Israel. kai idon tina adikoumenon emynato kai epoiesen ekdikesin to kataponoumeno pataxas ton Aigyption. enomizen de synienai tous adelphous hoti ho theos dia cheiros autou didosin soterian autois, ohi de ou synekan. te te epiouse hemera ophthe autois machomenois kai synellassen autous eis eirenen eipon; Andres, adelphoi este; hinati adikeite allelous? ho de adikon ton plesion aposato auton eipon; Tis se katestesen archonta kai dikasten eph’ hemon? me anelein me sy theleis hon tropon aneiles echthes ton Aigyption? ephygen de Moyses en to logo touto, kai egeneto paroikos en ge Madiam, hou egennesen yhious dyo.

Καὶ πληρωθέντων ἐτῶν τεσσεράκοντα ὤφθη αὐτῷ ἐν τῇ ἐρήμῳ τοῦ ὄρους Σινᾶ ἄγγελος ἐν φλογὶ πυρὸς βάτου· ὁ δὲ Μωϋσῆς ἰδὼν ἐθαύμασεν τὸ ὅραμα. προσερχομένου δὲ αὐτοῦ κατανοῆσαι ἐγένετο φωνὴ κυρίου· Ἐγὼ ὁ θεὸς τῶν πατέρων σου, ὁ θεὸς Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ. ἔντρομος δὲ γενόμενος Μωϋσῆς οὐκ ἐτόλμα κατανοῆσαι. εἶπεν δὲ αὐτῷ ὁ κύριος· Λῦσον τὸ ὑπόδημα τῶν ποδῶν σου, ὁ γὰρ τόπος ἐφ’ ᾧ ἕστηκας γῆ ἁγία ἐστίν. ἰδὼν εἶδον τὴν κάκωσιν τοῦ λαοῦ μου τοῦ ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ τοῦ στεναγμοῦ αὐτοῦ ἤκουσα, καὶ κατέβην ἐξελέσθαι αὐτούς· καὶ νῦν δεῦρο ἀποστείλω σε εἰς Αἴγυπτον.

Kai plerothenton eton tesserakonta ophthe auto en te eremo tou orous Sina angelos en phlogi pyros batou; ho de Moyses idon ethaumasen to horama. proserchomenou de autou katanoesai egeneto phone kyriou; Ego ho theos ton pateron sou, ho theos Abraam kai Isaak kai Iakob. entromos de genomenos Moyses ouk etolma katanoesai. eipen de auto ho kyrios; Lyson to hypodema ton podon sou, ho gar topos eph’ ho hestekas ge hagia estin. idon eidon ten kakosin tou laou mou tou en Aigypto, kai tou stenagmou autou ekousa, kai kateben exelesthai autous; kai nyn deuro aposteilo se eis Aigypton.

Τοῦτον τὸν Μωϋσῆν, ὃν ἠρνήσαντο εἰπόντες· Τίς σε κατέστησεν ἄρχοντα καὶ δικαστήν, τοῦτον ὁ θεὸς καὶ ἄρχοντα καὶ λυτρωτὴν ἀπέσταλκεν σὺν χειρὶ ἀγγέλου τοῦ ὀφθέντος αὐτῷ ἐν τῇ βάτῳ. οὗτος ἐξήγαγεν αὐτοὺς ποιήσας τέρατα καὶ σημεῖα ἐν γῇ Αἰγύπτῳ καὶ ἐν Ἐρυθρᾷ Θαλάσσῃ καὶ ἐν τῇ ἐρήμῳ ἔτη τεσσεράκοντα. οὗτός ἐστιν ὁ Μωϋσῆς ὁ εἴπας τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ· Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει ὁ θεὸς ἐκ τῶν ἀδελφῶν ὑμῶν ὡς ἐμέ. οὗτός ἐστιν ὁ γενόμενος ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ ἐν τῇ ἐρήμῳ μετὰ τοῦ ἀγγέλου τοῦ λαλοῦντος αὐτῷ ἐν τῷ ὄρει Σινᾶ καὶ τῶν πατέρων ἡμῶν, ὃς ἐδέξατο λόγια ζῶντα δοῦναι ἡμῖν, ᾧ οὐκ ἠθέλησαν ὑπήκοοι γενέσθαι οἱ πατέρες ἡμῶν, ἀλλὰ ἀπώσαντο καὶ ἐστράφησαν ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν εἰς Αἴγυπτον, εἰπόντες τῷ Ἀαρών· Ποίησον ἡμῖν θεοὺς οἳ προπορεύσονται ἡμῶν· ὁ γὰρ Μωϋσῆς οὗτος, ὃς ἐξήγαγεν ἡμᾶς ἐκ γῆς Αἰγύπτου, οὐκ οἴδαμεν τί ἐγένετο αὐτῷ. καὶ ἐμοσχοποίησαν ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις καὶ ἀνήγαγον θυσίαν τῷ εἰδώλῳ, καὶ εὐφραίνοντο ἐν τοῖς ἔργοις τῶν χειρῶν αὐτῶν. ἔστρεψεν δὲ ὁ θεὸς καὶ παρέδωκεν αὐτοὺς λατρεύειν τῇ στρατιᾷ τοῦ οὐρανοῦ, καθὼς γέγραπται ἐν βίβλῳ τῶν προφητῶν·

Touton ton Moysen, hon ernesanto eipontes; Tis se katestesen archonta kai dikasten, touton ho theos kai archonta kai lytroten apestalken syn cheiri angelou tou ophthentos auto en te bato. houtos exegagen autous poiesas terata kai semeia en ge Aigypto kai en Erythra Thalasse kai en te eremo ete tesserakonta. houtos estin ho Moyses ho eipas tois yhiois Israel; Propheten hymin anastesei ho theos ek ton adelphon hymon hos eme. houtos estin ho genomenos en te ekklesia en te eremo meta tou angelou tou lalountos auto en to orei Sina kai ton pateron hemon, hos edexato logia zonta dounai hemin, ho ouk ethelesan hypekooi genesthai ohi pateres hemon, alla aposanto kai estraphesan en tais kardiais auton eis Aigypton, eipontes to Aaron; Poieson hemin theous ohi proporeusontai hemon; ho gar Moyses houtos, hos exegagen hemas ek ges Aigyptou, ouk oidamen ti egeneto auto. kai emoschopoiesan en tais hemerais ekeinais kai anegagon thysian to eidolo, kai euphrainonto en tois ergois ton cheiron auton. estrepsen de ho theos kai paredoken autous latreuein te stratia tou ouranou, kathos gegraptai en biblo ton propheton;

Μὴ σφάγια καὶ θυσίας προσηνέγκατέ μοι ἔτη τεσσεράκοντα ἐν τῇ ἐρήμῳ, οἶκος Ἰσραήλ; καὶ ἀνελάβετε τὴν σκηνὴν τοῦ Μολὸχ καὶ τὸ ἄστρον τοῦ θεοῦ Ῥαιφάν, τοὺς τύπους οὓς ἐποιήσατε προσκυνεῖν αὐτοῖς. καὶ μετοικιῶ ὑμᾶς ἐπέκεινα Βαβυλῶνος.

Me sphagia kai thysias prosenenkate moi ete tesserakonta en te eremo, oikos Israel? kai anelabete ten skenen tou Moloch kai to astron tou theou Rhaiphan, tous typous hous epoiesate proskynein autois. kai metoikio hymas epekeina Babylonos.

Ἡ σκηνὴ τοῦ μαρτυρίου ἦν τοῖς πατράσιν ἡμῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ, καθὼς διετάξατο ὁ λαλῶν τῷ Μωϋσῇ ποιῆσαι αὐτὴν κατὰ τὸν τύπον ὃν ἑωράκει, ἣν καὶ εἰσήγαγον διαδεξάμενοι οἱ πατέρες ἡμῶν μετὰ Ἰησοῦ ἐν τῇ κατασχέσει τῶν ἐθνῶν ὧν ἐξῶσεν ὁ θεὸς ἀπὸ προσώπου τῶν πατέρων ἡμῶν ἕως τῶν ἡμερῶν Δαυίδ· ὃς εὗρεν χάριν ἐνώπιον τοῦ θεοῦ καὶ ᾐτήσατο εὑρεῖν σκήνωμα τῷ θεῷ Ἰακώβ. Σολομῶν δὲ οἰκοδόμησεν αὐτῷ οἶκον. ἀλλ’ οὐχ ὁ ὕψιστος ἐν χειροποιήτοις κατοικεῖ· καθὼς ὁ προφήτης λέγει· Ὁ οὐρανός μοι θρόνος, ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν μου· ποῖον οἶκον οἰκοδομήσετέ μοι, λέγει κύριος, ἢ τίς τόπος τῆς καταπαύσεώς μου; οὐχὶ ἡ χείρ μου ἐποίησεν ταῦτα πάντα;

He skene tou martyriou en tois patrasin hemon en te eremo, kathos dietaxato ho lalon to Moyse poiesai auten kata ton typon hon heorakei, hen kai eisegagon diadexamenoi ohi pateres hemon meta Iesou en te kataschesei ton ethnon hon exosen ho theos apo prosopou ton pateron hemon heos ton hemeron Dauid; hos heuren charin enopion tou theou kai etesato heurein skenoma to theo Iakob. Solomon de oikodomesen auto oikon. all’ ouch ho hypsistos en cheiropoietois katoikei; kathos ho prophetes legei; Ho ouranos moi thronos, he de ge hypopodion ton podon mou; poion oikon oikodomesete moi, legei kyrios, e tis topos tes katapauseos mou? ouchi he cheir mou epoiesen tauta panta?

Σκληροτράχηλοι καὶ ἀπερίτμητοι καρδίαις καὶ τοῖς ὠσίν, ὑμεῖς ἀεὶ τῷ πνεύματι τῷ ἁγίῳ ἀντιπίπτετε, ὡς οἱ πατέρες ὑμῶν καὶ ὑμεῖς. τίνα τῶν προφητῶν οὐκ ἐδίωξαν οἱ πατέρες ὑμῶν; καὶ ἀπέκτειναν τοὺς προκαταγγείλαντας περὶ τῆς ἐλεύσεως τοῦ δικαίου οὗ νῦν ὑμεῖς προδόται καὶ φονεῖς ἐγένεσθε, οἵτινες ἐλάβετε τὸν νόμον εἰς διαταγὰς ἀγγέλων, καὶ οὐκ ἐφυλάξατε.

Sklerotracheloi kai aperitmetoi kardiais kai tois osin, hymeis aei to pneumati to hagio antipiptete, hos ohi pateres hymon kai hymeis. tina ton propheton ouk edioxan ohi pateres hymon? kai apekteinan tous prokatangeilantas peri tes eleuseos tou dikaiou hou nyn hymeis prodotai kai phoneis egenesthe, ohitines elabete ton nomon eis diatagas angelon, kai ouk ephylaxate.

Ἀκούοντες δὲ ταῦτα διεπρίοντο ταῖς καρδίαις αὐτῶν καὶ ἔβρυχον τοὺς ὀδόντας ἐπ’ αὐτόν. ὑπάρχων δὲ πλήρης πνεύματος ἁγίου ἀτενίσας εἰς τὸν οὐρανὸν εἶδεν δόξαν θεοῦ καὶ Ἰησοῦν ἑστῶτα ἐκ δεξιῶν τοῦ θεοῦ, καὶ εἶπεν· Ἰδοὺ θεωρῶ τοὺς οὐρανοὺς διηνοιγμένους καὶ τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐκ δεξιῶν ἑστῶτα τοῦ θεοῦ. κράξαντες δὲ φωνῇ μεγάλῃ συνέσχον τὰ ὦτα αὐτῶν, καὶ ὥρμησαν ὁμοθυμαδὸν ἐπ’ αὐτόν, καὶ ἐκβαλόντες ἔξω τῆς πόλεως ἐλιθοβόλουν. καὶ οἱ μάρτυρες ἀπέθεντο τὰ ἱμάτια αὐτῶν παρὰ τοὺς πόδας νεανίου καλουμένου Σαύλου. καὶ ἐλιθοβόλουν τὸν Στέφανον ἐπικαλούμενον καὶ λέγοντα· Κύριε Ἰησοῦ, δέξαι τὸ πνεῦμά μου· θεὶς δὲ τὰ γόνατα ἔκραξεν φωνῇ μεγάλῃ· Κύριε, μὴ στήσῃς αὐτοῖς ταύτην τὴν ἁμαρτίαν· καὶ τοῦτο εἰπὼν ἐκοιμήθη.

Akouontes de tauta dieprionto tais kardiais auton kai ebrychon tous odontas ep’ auton. hyparchon de pleres pneumatos hagiou atenisas eis ton ouranon eiden doxan theou kai Iesoun hestota ek dexion tou theou, kai eipen; Idou theoro tous ouranous dienoigmenous kai ton yhion tou anthropou ek dexion hestota tou theou. kraxantes de phone megale syneschon ta ota auton, kai hormesan homothymadon ep’ auton, kai ekbalontes exo tes poleos elithoboloun. kai ohi martyres apethento ta himatia auton para tous podas neaniou kaloumenou Saulou. kai elithoboloun ton Stephanon epikaloumenon kai legonta; Kyrie Iesou, dexai to pneuma mou; theis de ta gonata ekraxen phone megale; Kyrie, me steses autois tauten ten hamartian; kai touto eipon ekoimethe.