Buch 2, § 5 — Grundriss der pyrrhonischen Skepsis

Ὁ ἄνθρωπος τοίνυν δοκεῖ μοι, ὅσον ἐπὶ τοῖς λεγομένοις ὑπὸ τῶν δογματικῶν, οὐ μόνον ἀκατάληπτος, ἀλλὰ καὶ ἀνεπινόητος εἶναι. ἀκούομεν γοῦν τοῦ παρὰ Πλάτωνι Σωκράτους διαρρήδην ὁμολογοῦντος μὴ εἰδέναι, πότερον ἄνθρωπός ἐστιν ἢ ἕτερόν τι. παριστάναι τε βουλόμενοι τὴν ἔννοιαν αὐτοῦ πρῶτον μὲν διαφωνοῦσιν, εἶτα καὶ ἀσύνετα λέγουσιν.

Ho anthropos toinyn dokei moi, hoson epi tois legomenois hypo ton dogmatikon, ou monon akataleptos, alla kai anepinoetos einai. akouomen goun tou para Platoni Sokratous diarreden homologountos me eidenai, poteron anthropos estin e heteron ti. paristanai te boulomenoi ten ennoian autou proton men diaphonousin, eita kai asyneta legousin.

ὁ μὲν γὰρ Δημόκριτός φησιν ὅτι ἄνθρωπός ἐστιν ὃ πάντες ἴσμεν. ὅσον δ’ ἐπὶ τούτῳ οὐ γνωσόμεθα τὸν ἄνθρωπον, ἐπεὶ καὶ κύνα ἴσμεν, καὶ παρὰ τοῦτο ἔσται καὶ ὁ κύων ἄνθρωπος. τινάς τε ἀνθρώπους οὐκ ἴσμεν· διὸ οὐκ ἔσονται ἄνθρωποι. μᾶλλον δέ, ὅσον ἐπὶ τῇ ἐννοίᾳ ταύτῃ, οὐδεὶς ἔσται ἄνθρωπος· εἰ γὰρ ἐκεῖνος μέν φησι δεῖν ὑπὸ πάντων γινώσκεσθαι τὸν ἄνθρωπον, οὐδένα δὲ ἄνθρωπον ἴσασι πάντες ἄνθρωποι, ἔσται κατ’ αὐτὸν ἄνθρωπος.

ho men gar Demokritos phesin hoti anthropos estin ho pantes ismen. hoson d’ epi touto ou gnosometha ton anthropon, epei kai kyna ismen, kai para touto estai kai ho kyon anthropos. tinas te anthropous ouk ismen; dio ouk esontai anthropoi. mallon de, hoson epi te ennoia taute, oudeis estai anthropos; ei gar ekeinos men phesi dein hypo panton ginoskesthai ton anthropon, oudena de anthropon isasi pantes anthropoi, estai kat’ auton anthropos.

καὶ ὅτι ταῦτα οὐ σοφιζόμενοι λέγομεν, ἐκ τῆς πρὸς αὐτὸν ἀκολουθίας φαίνεται. μόνα γὰρ κατ’ ἀλήθειαν ὑπάρχειν φησὶν ὁ ἀνὴρ τὰ ἄτομα καὶ τὸ κενόν, ἅπερ φησὶν οὐ μόνον τοῖς ζῴοις ἀλλὰ καὶ πᾶσι τοῖς συγκρίμασιν ὑπάρχειν, ὥστε ὅσον μὲν ἐπὶ τούτοις οὐκ ἐπινοήσομεν τὴν τοῦ ἀνθρώπου ἰδιότητα, ἐπειδὴ κοινὰ πάντων ἐστίν. ἀλλ’ οὐδὲ ἄλλο τι ὑπόκειται παρὰ ταῦτα· οὐκ ἄρα ἕξομεν δι’ οὗ τὸν ἄνθρωπον διακρῖναί τε ἀπὸ τῶν ἄλλων ζῴων καὶ εἰλικρινῶς νοῆσαι δυνησόμεθα.

kai hoti tauta ou sophizomenoi legomen, ek tes pros auton akolouthias phainetai. mona gar kat’ aletheian hyparchein phesin ho aner ta atoma kai to kenon, haper phesin ou monon tois zoois alla kai pasi tois synkrimasin hyparchein, hoste hoson men epi toutois ouk epinoesomen ten tou anthropou idioteta, epeide koina panton estin. all’ oude allo ti hypokeitai para tauta; ouk ara hexomen di’ hou ton anthropon diakrinai te apo ton allon zoon kai eilikrinos noesai dynesometha.

ὁ δ’ Ἐπίκουρός φησιν ἄνθρωπον εἶναι τὸ τοιουτονὶ μόρφωμα μετὰ ἐμψυχίας. καὶ κατὰ τοῦτον δέ, ἐπεὶ ὁ ἄνθρωπος δείξει ἐμφανίζεται, ὁ μὴ δεικνύμενος οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος, καὶ εἰ μὲν γυναῖκα δείκνυσί τις, ὁ ἀνὴρ οὐκ ἔσται ἄνθρωπος, εἰ δὲ ἄνδρα, ἡ γυνὴ ἄνθρωπος οὐκ ἔσται. τὰ δὲ αὐτὰ ἐπιχειρήσομεν καὶ ἀπὸ τῆς διαφορᾶς τῶν περιστάσεων ἃς ἴσμεν ἐκ τοῦ τετάρτου τρόπου τῆς ἐποχῆς.

ho d’ Epikouros phesin anthropon einai to toioutoni morphoma meta empsychias. kai kata touton de, epei ho anthropos deixei emphanizetai, ho me deiknymenos ouk estin anthropos, kai ei men gynaika deiknysi tis, ho aner ouk estai anthropos, ei de andra, he gyne anthropos ouk estai. ta de auta epicheiresomen kai apo tes diaphoras ton peristaseon has ismen ek tou tetartou tropou tes epoches.

ἄλλοι <δὲ> ἔφασκον εἶναι ζῷον λογικὸν θνητόν, νοῦ καὶ ἐπιστήμης δεκτικόν. ἐπεὶ οὖν δείκνυται ἐν τῷ πρώτῳ τῆς ἐποχῆς τρόπῳ, ὅτι οὐδέν ἐστι ζῷον ἄλογον, ἀλλὰ καὶ νοῦ ἐπιστήμης δεκτικά ἐστι πάντα ὅσον ἐπὶ τοῖς ὑπ’ αὐτῶν λεγομένοις, οὐ γνωσόμεθα, τί ποτε λέγουσιν.

alloi <de> ephaskon einai zoon logikon thneton, nou kai epistemes dektikon. epei oun deiknytai en to proto tes epoches tropo, hoti ouden esti zoon alogon, alla kai nou epistemes dektika esti panta hoson epi tois hyp’ auton legomenois, ou gnosometha, ti pote legousin.

τά τε κείμενα ἐν τῷ ὅρῳ συμβεβηκότα ἤτοι κατ’ ἐνέργειαν λέγουσιν ἢ δυνάμει. εἰ μὲν οὖν κατ’ ἐνέργειαν, οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος ὁ μὴ ἐπιστήμην ἤδη τελείαν ἀνειληφὼς καὶ ἐν τῷ λόγῳ τέλειος ὢν καὶ ἐν αὐτῷ τῷ ἀποθνῄσκειν καθεστώς· τοῦτο γὰρ τὸ ἐνεργείᾳ θνητόν ἐστιν. εἰ δὲ δυνάμει, οὐκ ἔσται ἄνθρωπος οὔτε ὁ τὸν λόγον ἔχων τέλειον οὔτε ὁ νοῦν καὶ ἐπιστήμην ἀνειληφώς· [καὶ] τοῦτο δὲ τοῦ προτέρου ἐστὶν ἀτοπώτερον. καὶ’ ἀσύστατος ἀνθρώπου.

ta te keimena en to horo symbebekota etoi kat’ energeian legousin e dynamei. ei men oun kat’ energeian, ouk estin anthropos ho me epistemen ede teleian aneilephos kai en to logo teleios on kai en auto to apothneskein kathestos; touto gar to energeia thneton estin. ei de dynamei, ouk estai anthropos oute ho ton logon echon teleion oute ho noun kai epistemen aneilephos; [kai] touto de tou proterou estin atopoteron. kai’ asystatos anthropou.

ὁ γὰρ Πλάτων, ὅταν ἀποφαίνηται τὸν ἄνθρωπον εἶναι ζῷον ἄπτερον δίπουν πλατυώνυχον, ἐπιστήμης πολιτικῆς δεκτικόν, οὐδὲ ἀξιοῖ διαβεβαιωτικῶς τοῦτο ἐκτίθεσθαι· εἰ γὰρ καὶ ὁ ἄνθρωπος ἕν τί ἐστι τῶν κατ' αὐτὸν γινομένων μέν, ὄντως δὲ οὐδέποτε ὄντων, ἀδύνατον δὲ περὶ τῶν μηδέποτε ὄντων διαβεβαιωτικῶς ἀποφαίνεσθαι κατ’ αὐτόν, οὐδὲ ὁ Πλάτων ἀξιώσει τὸν ὅρον ἐκτίθεσθαι δοκεῖν ὡς διαβεβαιούμενος, ἀλλ' ὥσπερ εἴωθεν κατὰ τὸ πιθανὸν λέγων.

ho gar Platon, hotan apophainetai ton anthropon einai zoon apteron dipoun platyonychon, epistemes politikes dektikon, oude axioi diabebaiotikos touto ektithesthai; ei gar kai ho anthropos hen ti esti ton kat' auton ginomenon men, ontos de oudepote onton, adynaton de peri ton medepote onton diabebaiotikos apophainesthai kat’ auton, oude ho Platon axiosei ton horon ektithesthai dokein hos diabebaioumenos, all' hosper eiothen kata to pithanon legon.

Εἰ μέντοι καὶ δοίημεν κατὰ συγχώρησιν, ὅτι ἐπινοεῖσθαι δύναται ὁ ἄνθρωπος, ἀκατάληπτος εὑρεθήσεται. συνέστηκε μὲν γὰρ ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος, οὔτε δὲ τὸ σῶμα καταλαμβάνεται τάχα οὔτε ἡ ψυχή· οὐδὲ ὁ ἄνθρωπος ἄρα.

Ei mentoi kai doiemen kata synchoresin, hoti epinoeisthai dynatai ho anthropos, akataleptos heurethesetai. synesteke men gar ek psyches kai somatos, oute de to soma katalambanetai tacha oute he psyche; oude ho anthropos ara.

καὶ ὅτι μὲν τὸ σῶμα οὐ καταλαμβάνεται, δῆλον ἐντεῦθεν· τὰ συμβεβηκότα τινὶ ἕτερά ἐστιν ἐκείνου ᾧ συμβέβηκεν. ὅταν οὖν χρῶμα ἤ τι παραπλήσιον ἡμῖν ὑποπίπτῃ τὰ συμβεβηκότα τῷ σώματι εἰκὸς ἡμῖν ὑποπίπτειν, ἀλλ’ οὐκ αὐτὸ τὸ σῶμα. τό γέ τοι σῶμα τριχῇ διαστατὸν εἶναι λέγουσιν· ὀφείλομεν οὖν τὸ μῆκος καὶ τὸ πλάτος καὶ τὸ βάθος καταλαμβάνειν, ἵνα τὸ σῶμα καταλάβωμεν. εἰ γὰρ τοῦτο ἡμῖν ὑπέπιπτεν, ἐγινώσκομεν ἂν καὶ τὰ ὑπάργυρα χρυσία. οὐδὲ τὸ σῶμα ἄρα.

kai hoti men to soma ou katalambanetai, delon enteuthen; ta symbebekota tini hetera estin ekeinou ho symbebeken. hotan oun chroma e ti paraplesion hemin hypopipte ta symbebekota to somati eikos hemin hypopiptein, all’ ouk auto to soma. to ge toi soma triche diastaton einai legousin; opheilomen oun to mekos kai to platos kai to bathos katalambanein, hina to soma katalabomen. ei gar touto hemin hypepipten, eginoskomen an kai ta hypargyra chrysia. oude to soma ara.

ἵνα δὲ καὶ τὴν περὶ τοῦ σώματος ἀμφισβήτησιν παρῶμεν, πάλιν ὁ ἄνθρωπος εὑρίσκεται ἀκατάληπτος διὰ τὸ ἀκατάληπτον εἶναι τὴν ψυχήν. ὅτι δὲ ἀκατάληπτός ἐστιν αὕτη, δῆλον ἐντεῦθεν· τῶν περὶ ψυχῆς διαλαβόντων, ἵνα τὴν πολλὴν καὶ ἀνήνυτον μάχην παραλίπωμεν, οἱ μὲν μὴ εἶναι τὴν ψυχὴν ἔφασαν, ὡς οἱ περὶ τὸν Μεσσήνιον Δικαίαρχον, οἱ δὲ εἶναι, οἱ δὲ ἐπέσχον.

hina de kai ten peri tou somatos amphisbetesin paromen, palin ho anthropos heurisketai akataleptos dia to akatalepton einai ten psychen. hoti de akataleptos estin haute, delon enteuthen; ton peri psyches dialabonton, hina ten pollen kai anenyton machen paralipomen, ohi men me einai ten psychen ephasan, hos ohi peri ton Messenion Dikaiarchon, ohi de einai, ohi de epeschon.

ταύτην οὖν τὴν διαφωνίαν εἰ μὲν ἀνεπίκριτον εἶναι λέξουσιν οἱ δογματικοί, δώσουσιν αὐτόθεν τὴν τῆς ψυχῆς ἀκαταληψίαν, εἰ δὲ ἐπικριτήν, τίνι ἐπικρινοῦσιν αὐτὴν εἰπάτωσαν. αἰσθήσει μὲν γὰρ οὐ δύνανται διὰ τὸ νοητὴν ὑπ’ αὐτῶν εἶναι λέγεσθαι· εἰ δὲ λέξουσιν ὅτι διανοίᾳ, ἐροῦμεν ὅτι, ἐπεὶ τῆς ψυχῆς τὸ ἀδηλότατόν ἐστιν ἡ διάνοια, ὡς δεικνύουσιν οἱ περὶ μὲν τῆς ὑπάρξεως τῆς ψυχῆς ὁμοφωνοῦντες, περὶ δὲ τῆς διανοίας διαφερόμενοι, εἰ τῇ

tauten oun ten diaphonian ei men anepikriton einai lexousin ohi dogmatikoi, dosousin autothen ten tes psyches akatalepsian, ei de epikriten, tini epikrinousin auten eipatosan. aisthesei men gar ou dynantai dia to noeten hyp’ auton einai legesthai; ei de lexousin hoti dianoia, eroumen hoti, epei tes psyches to adelotaton estin he dianoia, hos deiknyousin ohi peri men tes hyparxeos tes psyches homophonountes, peri de tes dianoias diapheromenoi, ei te

διανοίᾳ τὴν ψυχὴν ἐθέλουσι καταλαμβάνειν καὶ τὴν περὶ αὐτῆς διαφωνίαν ἐπικρίνειν, τῷ μᾶλλον ζητουμένῳ τὸ ἧττον ζητούμενον ἐπικρίνειν τε καὶ βεβαιοῦν ἐθελήσουσιν, ὅπερ ἄτοπον. οὐδὲ τῇ διανοίᾳ τοίνυν ἐπικριθήσεται ἡ περὶ τῆς ψυχῆς διαφωνία. οὐδενὶ ἄρα. εἰ δὲ τοῦτο, καὶ ἀκατάληπτός ἐστιν. ὅθεν οὐδὲ ὁ ἄνθρωπος καταλαμβάνοιτ’ ἄν.

dianoia ten psychen ethelousi katalambanein kai ten peri autes diaphonian epikrinein, to mallon zetoumeno to hetton zetoumenon epikrinein te kai bebaioun ethelesousin, hoper atopon. oude te dianoia toinyn epikrithesetai he peri tes psyches diaphonia. oudeni ara. ei de touto, kai akataleptos estin. hothen oude ho anthropos katalambanoit’ an.

Ἵνα δὲ καὶ δῶμεν, ὅτι καταλαμβάνεται ὁ ἄνθρωπος, μήποτε οὐκ <ἂν> ἐνδέχοιτο δεῖξαι, ὅτι ὑπ’ αὐτοῦ δεῖ τὰ πράγματα. ὁ γὰρ λέγων, ὅτι ὑπ’ ἀνθρώπου δεῖ κρίνεσθαι τὰ πράγματα, ἤτοι ἄνευ ἀποδείξεως τοῦτο λέξει ἢ μετὰ ἀποδείξεως. οὔτε δὲ μετὰ ἀποδείξεως· δεῖ γὰρ τὴν ἀπόδειξιν ἀληθῆ εἶναι καὶ κεκριμένην, διὰ δὲ τοῦτο καὶ ὑπό τινος κεκριμένην. ἐπεὶ οὖν οὐκ ἔχομεν εἰπεῖν ὁμολογουμένως, ὑφ’ οὗ κριθῆναι δυνήσεται αὐτὴ ἡ ἀπόδειξις (ζητοῦμεν γὰρ τὸ κριτήριον τὸ ὑφ’ οὗ), οὐ δυνησόμεθα τὴν ἀπόδειξιν ἐπικρίνειν, διὰ δὲ τοῦτο οὐδὲ τὸ κριτήριον, περὶ οὗ ὁ λόγος, ἀποδεικνύναι.

Hina de kai domen, hoti katalambanetai ho anthropos, mepote ouk <an> endechoito deixai, hoti hyp’ autou dei ta pragmata. ho gar legon, hoti hyp’ anthropou dei krinesthai ta pragmata, etoi aneu apodeixeos touto lexei e meta apodeixeos. oute de meta apodeixeos; dei gar ten apodeixin alethe einai kai kekrimenen, dia de touto kai hypo tinos kekrimenen. epei oun ouk echomen eipein homologoumenos, hyph’ hou krithenai dynesetai aute he apodeixis (zetoumen gar to kriterion to hyph’ hou), ou dynesometha ten apodeixin epikrinein, dia de touto oude to kriterion, peri hou ho logos, apodeiknynai.

εἰ δὲ ἀναποδείκτως λεχθήσεται, ὅτι ὑπὸ τοῦ ἀνθρώπου δεῖ κρίνεσθαι τὰ πράγματα, ἄπιστον ἔσται, ὥστε οὐχ ἕξομεν διαβεβαιοῦσθαι, ὅτι τὸ ὑφ’ οὗ κριτήριόν ἐστιν ὁ ἄνθρωπος. ὑπὸ τίνος δὲ καὶ κριθήσεται, ὅτι τὸ ὑφ’ οὗ κριτήριον ὁ ἄνθρωπός ἐστιν; οὐ γὰρ δὴ ἀκρίτως τοῦτο λέγοντες πιστευθήσονται. ἀλλ’ εἰ μὲν ὑπ’ ἀνθρώπου, τὸ ζητούμενον συναρπασθήσεται.

ei de anapodeiktos lechthesetai, hoti hypo tou anthropou dei krinesthai ta pragmata, apiston estai, hoste ouch hexomen diabebaiousthai, hoti to hyph’ hou kriterion estin ho anthropos. hypo tinos de kai krithesetai, hoti to hyph’ hou kriterion ho anthropos estin? ou gar de akritos touto legontes pisteuthesontai. all’ ei men hyp’ anthropou, to zetoumenon synarpasthesetai.

εἰ δ’ ὑπὸ ἑτέρου ζῴου, πῶς ἐκεῖνο πρὸς τὴν κρίσιν τοῦ ἄνθρωπον εἶναι τὸ κριτήριον παραλαμβάνεται; εἰ μὲν γὰρ ἀκρίτως, οὐ πιστευθήσεται, εἰ δὲ μετὰ κρίσεως, πάλιν ἐκεῖνο ὑπό τινος ὀφείλει κριθῆναι. ἀλλ’ εἰ μὲν ὑφ’ ἑαυτοῦ, μένει ἡ αὐτὴ ἀτοπία τὸ ζητούμενον γὰρ διὰ τοῦ ζητουμένου κριθήσεται)· εἰ δὲ ὑπὸ ἀνθρώπου, ὁ διάλληλος εἰσάγεται τρόπος· εἰ δὲ ὑπό τινος παρὰ ταῦτα ἄλλου, πάλιν ἐκείνου τὸ κριτήριον ἀπαιτήσομεν τὸ ὑφ' οὗ, καὶ μέχρις ἀπείρου. καὶ διὰ τοῦτο ἄρα οὐχ ἕξομεν λέγειν, ὡς ὑπὸ ἀνθρώπου δεῖ κρίνεσθαι τὰ πράγματα.

ei d’ hypo heterou zoou, pos ekeino pros ten krisin tou anthropon einai to kriterion paralambanetai? ei men gar akritos, ou pisteuthesetai, ei de meta kriseos, palin ekeino hypo tinos opheilei krithenai. all’ ei men hyph’ heautou, menei he aute atopia to zetoumenon gar dia tou zetoumenou krithesetai); ei de hypo anthropou, ho diallelos eisagetai tropos; ei de hypo tinos para tauta allou, palin ekeinou to kriterion apaitesomen to hyph' hou, kai mechris apeirou. kai dia touto ara ouch hexomen legein, hos hypo anthropou dei krinesthai ta pragmata.

Ἔστω δὲ καὶ πεπιστώσθω τὸ δεῖν ὑπὸ τοῦ ἀνθρώπου κρίνεσθαι τὰ πράγματα. οὐκοῦν, ἐπεὶ πολλὴ τῶν ἀνθρώπων ἐστὶ διαφορά, πρότερον οἱ δογματικοὶ συμφωνησάτωσαν, ὅτι τῷδε τῷ ἀνθρώπῳ δεῖ προσέχειν, εἶθ’ οὕτω καὶ ἡμᾶς αὐτῷ συγκατατίθεσθαι κελευέτωσαν. εἰ δ’

Esto de kai pepistostho to dein hypo tou anthropou krinesthai ta pragmata. oukoun, epei polle ton anthropon esti diaphora, proteron ohi dogmatikoi symphonesatosan, hoti tode to anthropo dei prosechein, eith’ houto kai hemas auto synkatatithesthai keleuetosan. ei d’

ἔστ’ ἂν ὕδωρ τε νάῃ καὶ δένδρεα μακρὰ τεθήλῃ— τοῦτο δὴ τὸ τοῦ λόγου— περὶ αὐτοῦ διαφωνήσουσιν, πῶς ἡμᾶς ἐπείγουσι προπετῶς τινι συγκατατίθεσθαι;

est’ an hydor te nae kai dendrea makra tethele— touto de to tou logou— peri autou diaphonesousin, pos hemas epeigousi propetos tini synkatatithesthai?

ἢν γὰρ καὶ λέγωσιν ὅτι τῷ σοφῷ πιστευτέον, ἐρωτήσομεν αὐτούς, ποίῳ σοφῷ. πότερον τῷ κατὰ Ἐπίκουρον ἢ τῷ κατὰ τοὺς Στωικοὺς ἢ <τῷ Κυρηναϊκῷ ἢ> τῷ Κυνικῷ; οὐχ ἕξουσι εἰπεῖν.

en gar kai legosin hoti to sopho pisteuteon, erotesomen autous, poio sopho. poteron to kata Epikouron e to kata tous Stoikous e <to Kyrenaiko e> to Kyniko? ouch hexousi eipein.

εἰ δὲ ἀξιώσει τις ἡμᾶς τῆς περὶ τοῦ σοφοῦ ζητήσεως ἀποστάντας ἁπλῶς τῷ συνετωτέρῳ τῶν ὄντων ἁπάντων πιστεύειν, πρῶτον μὲν καὶ περὶ τοῦ τίς συνετώτερός ἐστι τῶν ἄλλων διαφωνήσουσιν, εἶτα κἂν δοθῇ συμφώνως δύνασθαι ληφθῆναι, τίς ἐστι τῶν τε ὄντων καὶ τῶν γεγονότων συνετώτερος, οὐδ’ οὕτως ἔσται πίστεως οὗτος ἄξιος.

ei de axiosei tis hemas tes peri tou sophou zeteseos apostantas haplos to synetotero ton onton hapanton pisteuein, proton men kai peri tou tis synetoteros esti ton allon diaphonesousin, eita kan dothe symphonos dynasthai lephthenai, tis esti ton te onton kai ton gegonoton synetoteros, oud’ houtos estai pisteos houtos axios.

ἐπεὶ γὰρ πολλὴ καὶ σχεδὸν ἄπειρός ἐστιν ἐπίτασίς τε καὶ ἄνεσις κατὰ σύνεσιν, φαμὲν ὅτι τούτου τοῦ ἀνθρώπου ὃν λέγομεν εἶναι τῶν γεγονότων τε καὶ ὄντων συνετώτερον, ἕτερον συνετώτερον ἐνδέχεται γενέσθαι. ὥσπερ οὖν τῷ νῦν εἶναι λεγομένῳ φρονιμωτέρῳ τῶν τε ὄντων καὶ τῶν γεγονότων διὰ τὴν σύνεσιν αὐτοῦ πιστεύειν ἀξιούμεθα, οὕτω καὶ τῷ μετ’ αὐτὸν ἐσομένῳ συνετωτέρῳ τούτου μᾶλλον [τούτου] χρὴ πιστεύειν. καὶ ἐκείνου γενομένου πάλιν ἄλλον ἐλπίζειν χρὴ συνετώτερον αὐτοῦ γενήσεσθαι, κἀκείνου ἄλλον, καὶ μέχρις ἀπείρου.

epei gar polle kai schedon apeiros estin epitasis te kai anesis kata synesin, phamen hoti toutou tou anthropou hon legomen einai ton gegonoton te kai onton synetoteron, heteron synetoteron endechetai genesthai. hosper oun to nyn einai legomeno phronimotero ton te onton kai ton gegonoton dia ten synesin autou pisteuein axioumetha, houto kai to met’ auton esomeno synetotero toutou mallon [toutou] chre pisteuein. kai ekeinou genomenou palin allon elpizein chre synetoteron autou genesesthai, kakeinou allon, kai mechris apeirou.

καὶ ἄδηλον, πότερόν ποτε συμφωνήσουσιν ἀλλήλοις οὗτοι ἢ διάφωνα λέξουσιν. διόπερ, κἂν τῶν γεγονότων τε καὶ ὄντων συνετώτερος εἶναι ὁμολογηθῇ τις, ἐπεὶ οὐκ ἔχομεν εἰπεῖν διαβεβαιωτικῶς, ὅτι οὐδεὶς ἔσται τούτου ἀγχινούστερος (ἄδηλον γάρ), ἀεὶ τὴν τοῦ μετὰ ταῦτα ἐσομένου συνετωτέρου κρίσιν περιμένειν καὶ μηδέποτε συγκατατίθεσθαι τῷ κρείττονι.

kai adelon, poteron pote symphonesousin allelois houtoi e diaphona lexousin. dioper, kan ton gegonoton te kai onton synetoteros einai homologethe tis, epei ouk echomen eipein diabebaiotikos, hoti oudeis estai toutou anchinousteros (adelon gar), aei ten tou meta tauta esomenou synetoterou krisin perimenein kai medepote synkatatithesthai to kreittoni.

ἵνα δὲ καὶ κατὰ συγχώρησιν δῶμεν, ὅτι οὐδεὶς τοῦ ὑποτιθεμένου συνετοῦ συνετώτερος οὔτε ἔστιν οὔτε ἐγένετο οὔτε ἔσται, οὐδὲ ὣς πιστεύειν αὐτῷ προσήκει. ἐπεὶ γὰρ μάλιστα οἱ συνετοὶ φιλοῦσιν ἐν τῇ τῶν πραγμάτων κατασκευῇ τοῖς σαθροῖς παριστάμενοι πράγμασιν ὑγιῆ καὶ ἀληθῆ ταῦτα δοκεῖν εἶναι ποιεῖν, ὅταν τι λέγῃ οὗτος ὁ ἀγχίνους, οὐκ εἰσόμεθα πότερόν ποτε, ὡς ἔχει τὸ πρᾶγμα φύσει, οὕτω λέγει, ἢ ψεῦδος αὐτὸ ὑπάρχον ὡς ἀληθὲς παρίστησι καὶ ἡμᾶς πείθει φρονεῖν ὡς περὶ ἀληθοῦς, ἅτε δὴ συνετώτερος τῶν ἀνθρώπων ἁπάντων ὑπάρχων καὶ διὰ τοῦτο ὑφ’ ἡμῶν ἐλέγχεσθαι μὴ δυνάμενος. οὐδὲ τούτῳ τοίνυν συγκαταθησόμεθα ὡς ἀληθῶς τὰ πράγματα κρίνοντι, διὰ τὸ οἷόν τε μὲν εἶναι αὐτὸν ἀληθῆ λέγειν, οἴεσθαι δ’ ὅτι δι’ ὑπερβολὴν ἀγχινοίας τὰ ψευδῆ τῶν πραγμάτων ὡς ἀληθῆ βουλόμενος παριστᾶν ἅ φησι λέγει. διὰ ταῦτα μὲν οὖν οὐδὲ τῷ τῶν ἁπάντων ἀγχινουστάτῳ δοκοῦντι ὑπάρχειν ἐν τῇ κρίσει τῶν πραγμάτων χρὴ πιστεύειν.

hina de kai kata synchoresin domen, hoti oudeis tou hypotithemenou synetou synetoteros oute estin oute egeneto oute estai, oude hos pisteuein auto prosekei. epei gar malista ohi synetoi philousin en te ton pragmaton kataskeue tois sathrois paristamenoi pragmasin hygie kai alethe tauta dokein einai poiein, hotan ti lege houtos ho anchinous, ouk eisometha poteron pote, hos echei to pragma physei, houto legei, e pseudos auto hyparchon hos alethes paristesi kai hemas peithei phronein hos peri alethous, hate de synetoteros ton anthropon hapanton hyparchon kai dia touto hyph’ hemon elenchesthai me dynamenos. oude touto toinyn synkatathesometha hos alethos ta pragmata krinonti, dia to ohion te men einai auton alethe legein, oiesthai d’ hoti di’ hyperbolen anchinoias ta pseude ton pragmaton hos alethe boulomenos paristan ha phesi legei. dia tauta men oun oude to ton hapanton anchinoustato dokounti hyparchein en te krisei ton pragmaton chre pisteuein.

Εἰ δὲ φήσει τις, ὅτι τῇ τῶν πολλῶν συμφωνίᾳ χρὴ προσέχειν, λέξομεν ὅτι τοῦτ’ ἔστι μάταιον. πρῶτον μὲν γὰρ σπάνιον ’ἴσως ἐστὶ τὸ ἀληθές, καὶ διὰ τοῦτο ἐνδέχεται ἕνα τῶν πολλῶν φρονιμώτερον εἶναι. εἶτα καὶ παντὶ κριτηρίῳ πλείους ἀντιδοξοῦσι τῶν κατ’ αὐτὸ συμφωνούντων· οἱ γὰρ ὁποιονοῦν ἀπολιπόντες κριτήριον ἕτερον τοῦ συμφωνεῖσθαι δοκοῦντος παρά τισιν ἀντιδοξοῦσί τε αὐτῷ καὶ κατὰ πολὺ πλείους εἰσὶ τῶν περὶ αὐτοῦ συμφωνούντων.

Ei de phesei tis, hoti te ton pollon symphonia chre prosechein, lexomen hoti tout’ esti mataion. proton men gar spanion ’isos esti to alethes, kai dia touto endechetai hena ton pollon phronimoteron einai. eita kai panti kriterio pleious antidoxousi ton kat’ auto symphonounton; ohi gar hopoionoun apolipontes kriterion heteron tou symphoneisthai dokountos para tisin antidoxousi te auto kai kata poly pleious eisi ton peri autou symphonounton.

χωρὶς δὲ τούτων, οἱ συμφωνοῦντες ἤτοι ἐν διαφόροις εἰσὶ διαθέσεσιν ἢ ἐν μιᾷ. ἐν διαφόροις μὲν οὖν οὐδαμῶς ὅσον ἐπὶ τῷ λεγομένῳ. πῶς γὰρ ἂν τὰ αὐτὰ ἔλεγον περὶ αὐτοῦ; εἰ δὲ ἐν μιᾷ, ἐπεὶ καὶ ὁ εἷς ὁ λέγων ἕτερόν τι μίαν ἔχει διάθεσιν καὶ οὗτοι πάντες οἱ συμφωνοῦντες μίαν, ὅσον ἐπὶ ταῖς διαθέσεσιν αἷς προσέχομεν οὐδὲ κατὰ πλῆθος εὑρίσκεται διαφορά τις.

choris de touton, ohi symphonountes etoi en diaphorois eisi diathesesin e en mia. en diaphorois men oun oudamos hoson epi to legomeno. pos gar an ta auta elegon peri autou? ei de en mia, epei kai ho ehis ho legon heteron ti mian echei diathesin kai houtoi pantes ohi symphonountes mian, hoson epi tais diathesesin ahis prosechomen oude kata plethos heurisketai diaphora tis.

διόπερ οὐ χρὴ τοῖς πολλοῖς προσέχειν μᾶλλον ἢ τῷ ἑνί, πρὸς τῷ καὶ ἀκατάληπτον εἶναι, καθάπερ ἐν τῷ τετάρτῳ τρόπῳ τῆς σκέψεως ὑπεμνήσαμεν, τὴν κατὰ πλῆθος τῶν κρίσεων, ἀπείρων τῶν κατὰ μέρος ἀνθρώπων ὑπαρχόντων καὶ ἡμῶν μὴ δυναμένων ἁπάντων αὐτῶν τὰς κρίσεις ἐπελθεῖν καὶ ἀποφήνασθαι, τί μὲν οἱ πλείους τῶν ἀνθρώπων ἁπάντων ἀποφαίνονται, τί δὲ οἱ ἐλάττους. καὶ κατὰ τοῦτο οὖν ἄτοπος ἡ κατὰ τὸ πλῆθος πρόκρισις τῶν κρινόντων.

dioper ou chre tois pollois prosechein mallon e to heni, pros to kai akatalepton einai, kathaper en to tetarto tropo tes skepseos hypemnesamen, ten kata plethos ton kriseon, apeiron ton kata meros anthropon hyparchonton kai hemon me dynamenon hapanton auton tas kriseis epelthein kai apophenasthai, ti men ohi pleious ton anthropon hapanton apophainontai, ti de ohi elattous. kai kata touto oun atopos he kata to plethos prokrisis ton krinonton.

Εἰ δ’ οὐδὲ τῷ πλήθει προσέξομεν, οὐχ εὑρήσομεν οὐδένα ὑφ’ οὗ κριθήσεται τὰ πράγματα, καίτοι τοσαῦτα κατὰ συγχώρησιν δόντες. διόπερ ἐξ ἁπάντων τούτων ἀκατάληπτον εὑρίσκεται τὸ κριτήριον ὑφ' οὗ κριθήσεται τὰ πράγματα.

Ei d’ oude to plethei prosexomen, ouch heuresomen oudena hyph’ hou krithesetai ta pragmata, kaitoi tosauta kata synchoresin dontes. dioper ex hapanton touton akatalepton heurisketai to kriterion hyph' hou krithesetai ta pragmata.

Συμπεριγραφομένων δὲ τούτῳ καὶ τῶν ἄλλων κριτηρίων, ἐπεὶ ἕκαστον αὐτῶν ἤτοι μέρος ἢ πάθος ἢ ἐνέργημά ἐστι τοῦ ἀνθρώπου, ἀκόλουθον μὲν ἦν ἴσως ἐπί τι τῶν ἑξῆς προϊέναι τῷ λόγῳ, ὡς καὶ περὶ ἐκείνων ἱκανῶς εἰρημένων ἐν τούτοις· ἵνα δὲ μηδὲ τὴν εἰδικὴν ὡς πρὸς ἕκαστον ἀντίρρησιν φεύγειν δοκῶμεν, ὀλίγα καὶ περὶ αὐτῶν ἐξ ἐπιμέτρου λέξομεν. πρότερον δὲ περὶ τοῦ κριτηρίου τοῦ δι’ οὗ καλουμένου διαλεξόμεθα.

Symperigraphomenon de touto kai ton allon kriterion, epei hekaston auton etoi meros e pathos e energema esti tou anthropou, akolouthon men en isos epi ti ton hexes proienai to logo, hos kai peri ekeinon hikanos eiremenon en toutois; hina de mede ten eidiken hos pros hekaston antirresin pheugein dokomen, oliga kai peri auton ex epimetrou lexomen. proteron de peri tou kriteriou tou di’ hou kaloumenou dialexometha.