Buch 9, § 8 — Leben und Meinungen berühmter Philosophen

Πρωταγόρας Ἀρτέμωνος ἤ, ὡς Ἀπολλόδωρος καὶ Δείνων ἐν Περσικῷ εʹ, Μαιανδρίου Ἀβδηρίτης, καθά φησιν Ἡρακλείδης ὁ Ποντικὸς ἐν τοῖς Περὶ νόμων, ὃς καὶ Θουρίοις νόμους γράψαι φησὶν αὐτόν· ὡς δ’ Εὔπολις ἐν Κόλαξιν, Τήιος· φησὶ γάρ," ἔνδοθι μέν ἐστι Πρωταγόρας ὁ Τήιος". οὗτος καὶ Πρόδικος ὁ Κεῖος λόγους ἀναγινώσκοντες ἠρανίζοντο· καὶ Πλάτων ἐν τῷ Πρωταγόρᾳ φησὶ βαρύφωνον εἶναι τὸν Πρόδικον. διήκουσε δ’ ὁ Πρωταγόρας Δημοκρίτου. ἐκαλεῖτό τε Σοφία, ὥς φησι Φαβωρῖνος ἐν Παντοδαπῇ ἱστορίᾳ.

Protagoras Artemonos e, hos Apollodoros kai Deinon en Persiko eʹ, Maiandriou Abderites, katha phesin Herakleides ho Pontikos en tois Peri nomon, hos kai Thouriois nomous grapsai phesin auton; hos d’ Eupolis en Kolaxin, Teios; phesi gar," endothi men esti Protagoras ho Teios". houtos kai Prodikos ho Keios logous anaginoskontes eranizonto; kai Platon en to Protagora phesi baryphonon einai ton Prodikon. diekouse d’ ho Protagoras Demokritou. ekaleito te Sophia, hos phesi Phaborinos en Pantodape historia.

καὶ πρῶτος ἔφη δύο λόγους εἶναι περὶ παντὸς πράγματος ἀντικειμένους ἀλλήλοις· οἷς καὶ συνηρώτα, πρῶτος τοῦτο πράξας. ἀλλὰ καὶ ἤρξατό που τοῦτον τὸν τρόπον·" πάντων χρημάτων μέτρον ἄνθρωπος, τῶν μὲν ὄντων ὡς ἔστιν, τῶν δὲ οὐκ ὄντων ὡς οὐκ ἔστιν". ἔλεγέ τε μηδὲν εἶναι ψυχὴν παρὰ τὰς αἰσθήσεις, καθὰ καὶ Πλάτων φησὶν ἐν Θεαιτήτῳ, καὶ πάντ’ εἶναι ἀληθῆ. καὶ ἀλλαχοῦ δὲ τοῦτον ἤρξατο τὸν τρόπον·" περὶ μὲν θεῶν οὐκ ἔχω εἰδέναι οὔθ’ ὡς εἰσίν, οὔθ’ ὡς οὐκ εἰσίν· πολλὰ γὰρ τὰ κωλύοντα εἰδέναι, ἥ τ’ ἀδηλότης καὶ βραχὺς ὢν ὁ βίος τοῦ ἀνθρώπου".

kai protos ephe dyo logous einai peri pantos pragmatos antikeimenous allelois; ohis kai synerota, protos touto praxas. alla kai erxato pou touton ton tropon;" panton chrematon metron anthropos, ton men onton hos estin, ton de ouk onton hos ouk estin". elege te meden einai psychen para tas aistheseis, katha kai Platon phesin en Theaiteto, kai pant’ einai alethe. kai allachou de touton erxato ton tropon;" peri men theon ouk echo eidenai outh’ hos eisin, outh’ hos ouk eisin; polla gar ta kolyonta eidenai, he t’ adelotes kai brachys on ho bios tou anthropou".

διὰ ταύτην δὲ τὴν ἀρχὴν τοῦ συγγράμματος ἐξεβλήθη πρὸς Ἀθηναίων· καὶ τὰ βιβλί’ αὐτοῦ κατέκαυσαν ἐν τῇ ἀγορᾷ, ὑπὸ κήρυκι ἀναλεξάμενοι παρ’ ἑκάστου τῶν κεκτημένων. οὗτος πρῶτος μισθὸν εἰσεπράξατο μνᾶς ἑκατόν· καὶ πρῶτος μέρη χρόνου διώρισε καὶ καιροῦ δύναμιν ἐξέθετο καὶ λόγων ἀγῶνας ἐποιήσατο καὶ σοφίσματα τοῖς πραγματολογοῦσι προσήγαγε· καὶ τὴν διάνοιαν ἀφεὶς πρὸς τοὔνομα διελέχθη καὶ τὸ νῦν ἐπιπόλαιον γένος τῶν ἐριστικῶν ἐγέννησεν· ἵνα καὶ Τίμων φησὶ περὶ αὐτοῦ, Πρωταγόρης τ’ ἐπίμεικτος ἐριζέμεναι εὖ εἰδώς.

dia tauten de ten archen tou syngrammatos exeblethe pros Athenaion; kai ta bibli’ autou katekausan en te agora, hypo keryki analexamenoi par’ hekastou ton kektemenon. houtos protos misthon eisepraxato mnas hekaton; kai protos mere chronou diorise kai kairou dynamin exetheto kai logon agonas epoiesato kai sophismata tois pragmatologousi prosegage; kai ten dianoian apheis pros tounoma dielechthe kai to nyn epipolaion genos ton eristikon egennesen; hina kai Timon phesi peri autou, Protagores t’ epimeiktos erizemenai eu eidos.

οὗτος καὶ τὸ Σωκρατικὸν εἶδος τῶν λόγων πρῶτος ἐκίνησε. καὶ τὸν Ἀντισθένους λόγον τὸν πειρώμενον ἀποδεικνύειν ὡς οὐκ ἔστιν ἀντιλέγειν, οὗτος πρῶτος διείλεκται, καθά φησι Πλάτων ἐν Εὐθυδήμῳ. καὶ πρῶτος κατέδειξε τὰς πρὸς τὰς θέσεις ἐπιχειρήσεις, ὥς φησιν Ἀρτεμίδωρος ὁ διαλεκτικὸς ἐν τῷ Πρὸς Χρύσιππον. καὶ πρῶτος τὴν καλουμένην τύλην, ἐφ’ ἧς τὰ φορτία βαστάζουσιν, εὗρεν, ὥς φησιν Ἀριστοτέλης ἐν τῷ Περὶ παιδείας· φορμοφόρος γὰρ ἦν, ὡς καὶ Ἐπίκουρός πού φησι. καὶ τοῦτον τὸν τρόπον ἤρθη πρὸς Δημοκρίτου ξύλα δεδεκὼς ὀφθείς. διεῖλέ τε τὸν λόγον πρῶτος εἰς τέτταρα, εὐχωλήν, ἐρώτησιν, ἀπόκρισιν, ἐντολήν·(

houtos kai to Sokratikon eidos ton logon protos ekinese. kai ton Antisthenous logon ton peiromenon apodeiknyein hos ouk estin antilegein, houtos protos dieilektai, katha phesi Platon en Euthydemo. kai protos katedeixe tas pros tas theseis epicheireseis, hos phesin Artemidoros ho dialektikos en to Pros Chrysippon. kai protos ten kaloumenen tylen, eph’ hes ta phortia bastazousin, heuren, hos phesin Aristoteles en to Peri paideias; phormophoros gar en, hos kai Epikouros pou phesi. kai touton ton tropon erthe pros Demokritou xyla dedekos ophtheis. dieile te ton logon protos eis tettara, eucholen, erotesin, apokrisin, entolen;(

οἱ δὲ εἰς ἑπτά, διήγησιν, ἐρώτησιν, ἀπόκρισιν, ἐντολήν, ἀπαγγελίαν, εὐχωλήν, κλῆσιν), οὓς καὶ πυθμένας εἶπε λόγων. Ἀλκιδάμας δὲ τέτταρας λόγους φησί, φάσιν, ἀπόφασιν, ἐρώτησιν, προσαγόρευσιν. πρῶτον δὲ τῶν λόγων ἑαυτοῦ ἀνέγνω τὸν Περὶ θεῶν, οὗ τὴν ἀρχὴν ἄνω παρεθέμεθα· ἀνέγνω δ’ Ἀθήνησιν ἐν τῇ Εὐριπίδου οἰκίᾳ ἤ, ὥς τινες, ἐν τῇ Μεγακλείδου· ἄλλοι ἐν Λυκείῳ, μαθητοῦ τὴν φωνὴν αὐτῷ χρήσαντος Ἀρχαγόρου τοῦ Θεοδότου. κατηγόρησε δ’ αὐτοῦ Πυθόδωρος Πολυζήλου, εἷς τῶν τετρακοσίων· Ἀριστοτέλης δ’ Εὔαθλόν φησιν.

ohi de eis hepta, diegesin, erotesin, apokrisin, entolen, apangelian, eucholen, klesin), hous kai pythmenas eipe logon. Alkidamas de tettaras logous phesi, phasin, apophasin, erotesin, prosagoreusin. proton de ton logon heautou anegno ton Peri theon, hou ten archen ano parethemetha; anegno d’ Athenesin en te Euripidou oikia e, hos tines, en te Megakleidou; alloi en Lykeio, mathetou ten phonen auto chresantos Archagorou tou Theodotou. kategorese d’ autou Pythodoros Polyzelou, ehis ton tetrakosion; Aristoteles d’ Euathlon phesin.

ἔστι δὲ τὰ σωζόμενα αὐτοῦ βιβλία τάδε· τέχνη ἐριστικῶν. περὶ πάλης. περὶ τῶν μαθημάτων. περὶ πολιτείας. περὶ φιλοτιμίας. περὶ ἀρετῶν. περὶ τῆς ἐν ἀρχῇ καταστάσεως. περὶ τῶν ἐν Ἅιδου. περὶ τῶν οὐκ ὀρθῶς τοῖς ἀνθρώποις πρασσομένων. προστακτικός. δίκη ὑπὲρ μισθοῦ, Ἀντιλογιῶν αʹ βʹ. καὶ ταῦτα μὲν αὐτῷ τὰ βιβλία. γέγραφε δὲ καὶ Πλάτων εἰς αὐτὸν διάλογον. φησὶ δὲ Φιλόχορος, πλέοντος αὐτοῦ ἐς Σικελίαν, τὴν ναῦν καταποντωθῆναι· καὶ τοῦτο αἰνίττεσθαι Εὐριπίδην ἐν τῷ Ἰξίονι. ἔνιοι κατὰ τὴν ὁδὸν τελευτῆσαι αὐτόν, βιώσαντα ἔτη πρὸς τὰ ἐνενήκοντα·

esti de ta sozomena autou biblia tade; techne eristikon. peri pales. peri ton mathematon. peri politeias. peri philotimias. peri areton. peri tes en arche katastaseos. peri ton en Haidou. peri ton ouk orthos tois anthropois prassomenon. prostaktikos. dike hyper misthou, Antilogion aʹ bʹ. kai tauta men auto ta biblia. gegraphe de kai Platon eis auton dialogon. phesi de Philochoros, pleontos autou es Sikelian, ten naun katapontothenai; kai touto ainittesthai Euripiden en to Ixioni. enioi kata ten hodon teleutesai auton, biosanta ete pros ta enenekonta;

Ἀπολλόδωρος δέ φησιν ἑβδομήκοντα, σοφιστεῦσαι δὲ τεσσαράκοντα καὶ ἀκμάζειν κατὰ τὴν τετάρτην καὶ ὀγδοηκοστὴν Ὀλυμπιάδα. ἔστι καὶ εἰς τοῦτον ἡμῶν οὕτως ἔχον· καὶ σεῦ, Πρωταγόρη, φάτιν ἔκλυον, ὡς ἄρ’ Ἀθηνέων ἔκ ποτ’ ἰὼν καθ’ ὁδὸν πρέσβυς ἐὼν ἔθανες· εἵλετο γάρ σε φυγεῖν Κέκροπος πόλις· ἀλλὰ σὺ μέν που Παλλάδος ἄστυ φύγες, Πλουτέα δ’ οὐκ ἔφυγες. λέγεται δέ ποτ’ αὐτὸν ἀπαιτοῦντα τὸν μισθὸν Εὔαθλον τὸν μαθητήν, ἐκείνου εἰπόντος," ἀλλ’ οὐδέπω νίκην νενίκηκα," εἰπεῖν," ἀλλ’ ἐγὼ μὲν ἂν νικήσω, ὅτι ἐγὼ ἐνίκησα, λαβεῖν με δεῖ· ἐὰν δὲ σύ, ὅτι σύ". γέγονε δὲ καὶ ἄλλος Πρωταγόρας ἀστρολόγος, εἰς ὃν καὶ Εὐφορίων ἐπικήδειον ἔγραψε· καὶ τρίτος Στωικὸς φιλόσοφος.

Apollodoros de phesin hebdomekonta, sophisteusai de tessarakonta kai akmazein kata ten tetarten kai ogdoekosten Olympiada. esti kai eis touton hemon houtos echon; kai seu, Protagore, phatin eklyon, hos ar’ Atheneon ek pot’ ion kath’ hodon presbys eon ethanes; ehileto gar se phygein Kekropos polis; alla sy men pou Pallados asty phyges, Ploutea d’ ouk ephyges. legetai de pot’ auton apaitounta ton misthon Euathlon ton matheten, ekeinou eipontos," all’ oudepo niken nenikeka," eipein," all’ ego men an nikeso, hoti ego enikesa, labein me dei; ean de sy, hoti sy". gegone de kai allos Protagoras astrologos, eis hon kai Euphorion epikedeion egrapse; kai tritos Stoikos philosophos.